Een lift vol doordeweeks leed

Bernard Mac Laverty: Grace Notes. Jonathan Cape, 277 blz. ƒ 48,30

Een van de vele herinneringen van Catherine, de hoofdpersoon van Bernard Mac Laverty's Grace Notes, is die aan haar aardrijkskundelerares Mrs. Galbraith, die ze op een dag ziet huilen. De docente stuurt haar weg, en Catherine komt er nooit achter wat er aan de hand was. 'Dat was angstaanjagend. Je kon omhoog gaan in een lift met vier mensen en elk van hen had een verhaal net zo erg als het jouwe. Met zo'n gewicht zou de lift naar beneden moeten gaan. Het licht aan het eind van de tunnel was alleen maar een volgende zwak verlichte tunnel.'

De lezer die in de lift staat met Catherine komt erachter dat haar verhaal inderdaad erg is, zij het niet dramatisch - meer van de doordeweekse soort waarvan iedereen kan meepraten. En gelukkig gaat de lift omhoog.

De anonieme jonge vrouw die we in het begin de deur uit volgen op weg naar het vliegveld, blijkt van haar woonplaats Glasgow onderweg te zijn naar haar geboorteplaats in de buurt van Belfast. Ze bezoekt een begrafenis, lezen we een paar bladzijden verder, en het duurt nog acht pagina's voor duidelijk is dat het haar vader is die begraven wordt.

De informatie wordt stukje bij beetje prijsgegeven: Catherine is een componiste, herstellende van een zware post-natale depressie. Op een onnadrukkelijke manier roept Mac Laverty zo de persoonlijkheid op van een vrouw die erg op zichzelf is, haar gedachten en gevoelens zo veel mogelijk voor zichzelf houdt. Een vrouw die het contact met haar ouders al vijf jaar lang mijdt en samenwoont met een man - de vader van haar kind - die constant afwezig is, zo niet fysiek dan wel geestelijk: hij zit de hele dag in de kroeg en is bij thuiskomst te dronken om mee te praten.

De zorgvuldige en verrassende structuur - het eerste deel begint waar het tweede eindigt - is niet de enige reden waarom Grace Notes zo'n razend knappe roman is. Mac Laverty beschrijft de belevenissen van zijn vrouwelijke hoofdpersoon verbazingwekkend intiem en gevoelig, inclusief een bevalling, compleet met pijnen, angsten en snel opeenvolgende irrationele gedachten. 'The patron saint of childbirth was St Gerard Majella - how like the Catholic Church to appoint a man to the role - but she swore she would believe in him if only all this would stop. The nightmare to end all nightmares. The cloth was so cool. What if it should be deformed?'

Het indrukwekkendst is de passage waarin Catharina's hevige verlangen naar haar kind wordt beschreven. Ze zit in het vliegtuig terug, en probeert niet te denken aan haar dochtertje Anna, dat ze vier dagen niet heeft gezien. 'Ze moest zich beheersen. De emotie onderdrukken die in haar oprees. Zich bezighouden met iets anders. Want als ze intens werd over één ding kon het, zonder waarschuwing, ergens anders op overslaan. En zou ze overstroomd worden.' Maar het lukt haar niet haar gedachten op andere onderwerpen te houden zonder af te dwalen naar Anna: zou de oppas wel goed voor haar zorgen? In het vliegtuig maakt ze plannen voor de aankomst: het openbaar vervoer naar huis nemen, een taxi kan ze zich echt niet veroorloven. Als het vliegtuig geland is rent ze het vliegveld uit, springt de eerste de beste taxi in, ondergaat ongeduldig de veel te lange rit. Ze kan niet wachten op de zeven gulden wisselgeld die de chauffeur in zijn beurs zoekt en rent naar haar voordeur, naar Anna.

Grace Notes, dat dit jaar de shortlist van de Booker Prize haalde, is de eerste roman van de Noord-Ierse Bernard Mac Laverty in veertien jaar, na de succesvolle, verfilmde boeken Lamb (1980) en Cal (1983). In de tussentijd verschenen enkele bundels korte verhalen en werkte hij voor radio en televisie. In een interview verklaarde hij geen roman te willen schrijven zonder dat hij er een noodzaak toe voelde.

Die noodzaak heeft hij in Grace Notes vertaald naar de componiste Catherine. Haar muziek komt op momenten tot haar, niet te stuiten, maar soms een tijd niet. En als we samen met haar, zenuwachtig in de zaal zittend, de uitvoering van haar compositie Vernicle bijwonen, komen we er achter dat ze al die opgekropte ervaringen en emoties toch met anderen deelt. In gefluisterde violen, donkere cello's, drums als geweerschoten, en bevrijdende blazers en klokken.

    • Sietse Meijer