Een goed heksengevoel

Er was eens een sprookje..., expositie over sprookjes en sprookjesfiguren. t/m 7 dec. CBK, Hooglandse Kerkgracht 19/21, Leiden. Rondleidingen voor kinderen vanaf 9 jaar op 19 en 26/11 om 14u30, res. 071-51.65.369.

Wat voor schoenen draagt een heks? Loodzware. Draagt ze die niet, dan stijgt ze vanzelf op want heksen zijn zo licht als een veertje. Op de tentoonstelling Er was eens een sprookje... in Leiden staat een paar enorme, gietijzeren heksenschoenen van Simone Ten Bosch. Hooggehakt: ook een heks is blijkbaar graag elegant. En met hele lange neuzen, voor de knobbelige heksentenen.

In Leiden is een sprookjeszaal ingericht, waar je behalve sprookjesfiguren zoals heksen en kabouters allerlei voorwerpen tegenkomt uit sprookjes. Ze zijn door kunstenaars gemaakt. De schilderijen en tekeningen hangen aan de muur, maar een aantal kunstwerken staan los in de ruimte. Die mag je aanraken en soms mag je er zelf ook iets mee doen. Zoals de bezemkast, waar je een gordijn moet wegtrekken om een echte heksenbezem te zien. Niet schrikken als hij uit zichzelf begint te bewegen.

Sprookjes zijn verhalen, oude verhalen die vaak al bestonden nog voor er boeken waren. Op een gegeven moment zijn ze verzameld en opgeschreven. In sommige landen worden nog steeds verhalen verteld, omdat ze daar geen boeken hebben. Veel sprookjes beginnen met de woorden 'er was eens...', en het eind is ook vaak hetzelfde: 'en ze leefden nog lang en gelukkig.' Dat geldt niet voor Kabouter Eenzaam. In de drie-dimensionale kijkkast van Wim van Egmond en Rien van der Waa zie je hem zitten, deze kabouter. Hij heeft een hele planeet voor zichzelf, maar daar is hij wel moederziel alleen. Wat zou hij denken, op zijn planeet?

Bij sommige voorwerpen kun je zelf een verhaaltje verzinnen. Zoals bij de droomkronen van Margrita Free, die je vindt in de Koningshoek. Er is een blauwe kroon met veer, een gouden met diamantjes en Oosterse muts met sluier. Zet er een op je hoofd, dat geeft een chic gevoel. Vergeet even wie je bent en droom weg.

Op de wand met 'Heksenwerk' hangen priegelige tekeningen in kleurpotlood en inkt van Harriët van Reek. Je moet dichtbij gaan staan (neem een krukje, daar zijn ze voor), om te zien wat erop staat. Het zijn heksenkeukens. Angstaanjagende ruimtes, waar vreemde worsten aan het plafond bungelen. Op het vuur staan grote potten bloederige soep. Met mensenvlees-witte stukjes.

Behalve van bekende sprookjes, zoals Sneeuwitje of De kip met de gouden eieren, zijn er ook beelden uit sprookjes uit verre landen te zien. Uit Pakistan, uit Zoeloe-land en ook uit Baskirië. Dat is zo'n vreemde naam, dat je denkt dat hij verzonnen is, net als de heksen en kabouters. Al zijn er trouwens mensen, die geloven dat kabouters echt bestaan. Maar goed. Baskirië bestaat wel, het ligt in de voormalige Sovjet-unie. De verre sprookjes vindt je in de Sprookjeswand, van waaruit tientallen geschilderde ogen je aanstaren. Kom je dichterbij, dan zie je dat achter elk oog een kijkkast is gebouwd. Kleine kamertjes zijn het, waarin zich taferelen uit dierensprookjes afspelen. Apen, spinnen, muizen en wolven komen er in voor. Maar ook dieren, waarvan je niet wist dat ze bestonden. Zoals de ééntandige olifant uit het Zoeloe-sprookje, of de kardinaalsvogel uit een Cubaans verhaal.

Er is veel te zien op Er was eens een sprookje... Na afloop heb je zin, om nu eens even rustig een verhaal van voor naar achter uit te lezen. Dat kan, er liggen sprookjesboeken ter inzage. Luister je liever, dan kun je je laten voorlezen in de bibliotheek. Tot slot kun je nog op de foto als heks. Maar daar is niet veel aan: je steekt je hoofd door een gat in een kartonnen heks en dat is het. Een goed heksengevoel krijg je er niet van. Veel leuker is het, om thuis heksje te spelen en heksendrank te maken. Dit is een recept, dat ik ken van vroeger: giet een scheutje koffiemelk in een glas, doe er suiker bij en dan cola. Dat bruist echt en het ziet er vies uit bovendien. Maar het smaakt lekker.

    • Ilse van der Velden