Londen voor snobs

Groot-Brittannië, het meest geseculariseerde land van Europa, is vier maanden per jaar in de ban van Kerstmis. Wie die orgie van kooplust niet wil missen en zich naar Londen begeeft voor kerstinkopen, moet zeker naar de museumshops. Alleen daar vind je nog cadeaus van klasse en karakter: van Victoriaanse kerstballen tot frivole lingerie en van het gipsen oor van Michelangelo's David tot magnetron-bestendig aardewerk uit de 17de eeuw.

Op gevaar van blasfemie af. Als Christus twintig eeuwen later was geboren, hadden de herders dan naast zijn stal plastic kribbetjes zitten te verkopen? Was hij tot de god van de merchandising uitgeroepen, populairder dan Nike, Micky Mouse en de Spice Girls? Of had hij de geldwisselaars uit de cultuurtempels verjaagd?

Wat zijn dit voor tijden (om een gedicht van Bertolt Brecht te parafraseren), waarin het meest geseculariseerde land van Europa vier maanden van het jaar in de ban is van Kerstmis? Waarin een feest van licht en vergeving kon omslaan in een wanhopige orgie van kooplust? Waarin de beroemdste musea ter wereld zich tot meest geliefde winkelcentra transformeren, paleizen voor shopsnobs? Wie wil er niet een kunstschat onder de kerstboom? Voor een Michelangelo aan de muur hoef je geen paus meer te worden. Voor een scarabee op de schouw hoef je niet langer een farao te zijn.

Voor de goede orde: dit is een ambivalent advies aan lezers om kerstinkopen in Londense museumshops te doen.

Waarom kerstinkopen? Omdat het de enige troost is die moderne mensen nog gebleven is. En zo rijk aan symboliek.

Waarom in museumshops? Omdat in Britse warenhuizen dezelfde producten en merken te koop zijn als bij V&D en de Bijenkorf. Dus negeer die klatergouden balzalen van Fortum & Mason, Liberty en Harrods, met hun kitscherige etalages, vol opgezette rendieren en 'ho-ho' balkende kerstlieden, waarvoor kolonnes kinderen zich vergapen. Alsof je nog kunt aankomen met de prijzige prullaria die daar opgetast liggen bij mensen die al alles hebben. Alleen in de museumwinkels vind je nog cadeaus van klasse en karakter. Esthetisch verantwoord. Met het aureool van historie en cultuur.

Waarom in Londen? Omdat de Britse hoofdstad voor het fin de siècle is wat Wenen was in 1815 en Berlijn in de jaren dertig: de plaats waar de dreiging en de waanzin van een tijdsgewricht zich samenbalt. Wie op de vulkaan wil dansen, moet onmiddellijk het vliegtuig naar Londen nemen. Spendeer, spendeer, alsof de morgen nooit meer aanbreekt. En voel dat het bloed door de aderen dendert. Lemmingen aller landen verenigt u, in Soho, South Kensington of Bloomsbury.

Wie de Sinterklaastijd lang en hectisch vindt, krijgt een cultuurshock in de Britse kerstperiode. 'Start preparing NOW', schreeuwen de advertenties al sinds september, alsof de Dag des Oordeels nabij is. Vanaf oktober vullen de winkels hun schappen met de knalbonbons die bij kerst horen als pepernoten bij 5 december. En naast die wand van 'christmascrackers' wordt met loodzware kerstpudding een Toren van Babel gebouwd. 'Happy Christmas', wenst de sprekende kerstboom bij de supermarkt van Tesco, de Britse Edah, sinds begin deze maand.

'Christmas time is lots of fun, lots of fun for everyone', schalt door winkelstraten. Maar die hersenspoeling lijkt alleen maar averechts te werken. Met paniek in de ogen schuifelt de meute over stampvolle stoepen, bijna onder de plastic tassen bezwijkend. En waag het niet om een bekende tot stilstand te noden voor een praatje. Wie een grauw kan onderdrukken, mompelt 'druk, druk, druk', en wankelt voort.

Druk, dat is een Engels understatement. Terwijl de natuur overal inbindt en terugschroeft, is het herfsttij voor de Britten een periode van manische activiteit. Kerstcadeautjes, kerstkaarten en de kerstdis, dat vergt al een militaire organisatie. Maar het feestseizoen brengt ook een groot aantal sociale verplichtingen met zich mee die twee maanden lang elke avond in beslag kunnen nemen. Elke school, elke buurt, elke club moet zo nodig schitteren met een zogeheten 'pantomime', een speciale sprookjesvoorstelling die in het teken staat van Kerstmis. Elke school, elke buurt en elke liefdadigheidsinstelling vindt het ook noodzakelijk om een beurs, een veiling of een kerstmarkt te houden. En elk bedrijf organiseert zijn eigen Christmasparty die vaak culmineert in dronkenschap en ongewenste intimiteiten. Dat is de typisch Engelse kerstsfeer die volgens de British Tourist Authority jaarlijks zeker 800.000 buitenlanders naar de Britse hoofdstad lokt.

Wie zich in het kerstgewoel wil onderdompelen, hoeft alleen langs de Londense musea te trekken. Vergeet Regent Street en Covent Garden. Laat ook Nottingham Hill en Camden links liggen. In het British Museum en de Royal Academy gebeurt het. Niet voor niets is museumbezoek vorig jaar de meest geliefde vrijetijdsbesteding van het Verenigd Koninkrijk geworden. Met jaarlijks 115 miljoen klanten trekken de cultuurkluizen meer volk dan bioscopen of voetbalstadions.

Sommigen komen alleen maar voor de seks. Directeur Neil MacGregor van de National Gallery prees zijn museum enkele jaren geleden al als “één van de beste plaatsen in de hoofdstad om iemand op te pikken”. Eertijds onzichtbare suppoosten zijn uitgegroeid tot sekssymbolen. Tweederde van de vrouwelijke bewakers en bijna de helft van de mannen wordt wekelijks benaderd voor vrijages, zo blijkt uit onderzoek van het blad London Museums and Galleries.

Musea worden de pretparken en warenhuizen van de 21ste eeuw, voorspelt de kunstcriticus Peter Freedman. “Sommige musea sturen hun staf voor scholing al naar Disneyland toe.” Nu al overtreft de boekwinkel van het British Museum qua omzet per vierkante meter alle concurrenten in het land. Het British Museum, het oudste en best bezochte museum van Europa, boekte vorig jaar een winst van 1,1 miljoen pond met de verkoop van gekopieerde kunstschatten. Een bedrag dat binnen vijf jaar moet verviervoudigen als de binnenplaats is omgebouwd tot winkelcentrum. Het aanbod loopt uiteen van blikken pennenhouders in de vorm van een mummie (4,99 pond, zeer geliefd bij jongeren op schoolreis) tot een kopie van de steen van Rosetta (39,95 pond) die als presse-papier kan dienen. De imitatie-Griekse bronzen buste van Aphrodite kost 495 pond, maar een gipsen oor van Michelangelo's David heb je al voor 24,95 pond. “Zo dicht als je maar kunt komen bij het bezitten van een echt stuk historie”, schrijft bestuurslid Sir David Attenborough in de inleiding tot de postordercatalogus van het instituut.

De V&A, de Victoria & Albert Museum voor toegepaste kunst, is deze zomer in zee gegaan met de warenhuisketen Marks & Spencer. V&A Enterprises, de commerciële tak van het museum, heeft voor het concern een nieuwe productlijn ontworpen, volgens hoofd marketing Ken Mannering geënt op een kitscherige, vroeg-Victoriaanse Valentijnskaart. Het assortiment loopt uiteen van nachthemden en toiletartikelen tot frivole lingerie.

In de winkel van het museum, die zo groot is als een stationshal, kun je naast truffels, toffees en koekjes ook imitatie zeventiende-eeuws aardewerk kopen dat magnetron-bestendig is. En Victoriaanse kerstballen (2,95 pond per stuk). En het hoofd van boeddha, zoals het vijftien eeuwen geleden door een Afghaanse kunstenaar verbeeld is (83,00 pond). En een Della Robbia-vaas van terracotta. Zo goed als de echte uit Florence.

Nog twee kerstcadeautjes die je bij de Hema niet kunt kopen. In het Science Museum: gevriesdroogd Napolitaans ijs zoals de ruimtevaarders eten. En bij de Royal Academy: mat voor een computermuis, naar een ontwerp van Joan Miró. 'Lots of fun for everyone'.

MUSEUMWINKELS IN LONDEN

British Museum, Great Russel Street, WC1B 3DC, dichtstbijzijnde metrostation: Holborn, tel. 0044-171-3238613. Open: ma t/m za van 10-17u. Zo 14u30-18u. Ook mail order.

The Museum Store, 37 The Market, WC2E 8RF, dichtstbijzijnde metrostation: Covent Garden, tel. 0044-171-2405760. Open: ma t/m za 10u30-18u30u. Zo 11-17u.

Victoria & Albert Museum, Cromwell Road, SW7 2RL, dichtstbijzijnde metrostation: South Kensington, tel. 0044-171-9388434. Open: di t/m zo van 10-17u30. Ma 12-17u30. Ook mail order.

Royal Academy, Burlington House, Piccadilly, W1, dichtstbijzijnde metrostation: Green Park, tel. 0044-171-4945757. Open: dagelijks van 10-17u45. Ook mail order.

Science Museum, Exhibition Road, SW7 2DD, dichtstbijzijnde metrostation: South Kensington, tel. 0044-171-9388187. Open: dagelijks 10-18u. Ook mail order.

Natural History Museum, Cromwell Road, SW7, dichtstbijzijnde metrostation: South Kensington, tel. 0044-171-9389062. Open: ma t/m za 10-17u50. Zo 11-17u50.

WARENHUIZEN IN LONDEN

Debenhams, 334-348 Oxford Street, W1A 1EF, dichtstbijzijnde metrostations: Oxford Circus of Bond Street. Open: ma/di 9u30-19u, wo 10-20u, do/vr 9u30-20u, za 9-19u, zo 12-18u.

Dickins & Jones, 224-244 Regent Street, W1A 1DB, dichtstbijzijnde metrostation: Oxford Circus. Open: ma/di/vr 10-18u30, wo 10-19u, do 10-20u, za 9u30-18u30.

Fortnum & Mason, 181 Piccadilly, W1, dichtstbijzijnde metrostations: Green Park of Piccadilly Circus. Open: ma t/m za 9u30-18u.

Harrods, 87-135 Brompton Road, SW1X 7XL, dichtstbijzijnde metrostation: Knightbridge. Open: ma/di/za 10-18u, wo t/m vr 10-19u.

Harvey Nichols, 109-125 Knightsbridge, SW1X 7RJ, dichtstbijzijnde metrostation: Knightsbridge. Open: ma/di/do/vr 10-19u, wo 10-20u, za 10-18u en zo 12-17u.

John Lewis, 278-306 Oxford Street, W1A 1EX, dichtstbijzijnde metrostation: Oxford Circus. Open: ma/di/wo/vr 9u30-18u, do 10-20u, za 9-18u.

Liberty, 210-220 Regent Street, W1R 6AH, dichtstbijzijnde metrostation: Oxford Circus. Open: ma/di/wo/vr/za 10-18u30, do 10-19u30, zo 12-18u.

Selfridges, 400 Oxford Street, W1A 1AB, dichtstbijzijnde metrostation: Bond Street. Open: ma t/m wo plus za 9u30-19u. Do/vr 9u30-20u. Zo 12-18u.

Aanbevolen restaurants in winkelwijk (W1) en museumbuurt (SW7)

Andrew Edmunds, 46 Lexington Street, W1, tel. 0044-171-4375708. Moderne Britse schotels. Goed en niet duur.

Boudin Blanc, 5 Trebeck Street, W1, tel. 0044-171-4993292. Sfeervol en simpel.

Chez Nico at Ninety, 90 Park Lane, W1, tel. 0044-171-4091290. Prijzig paradijs voor gourmets.

Mezzo, 100 Wardour Street, W1, tel. 0044-171-3144000. Trendy eetfabriek van Conran. Voor wie stijl belangrijker is dan smaak.

Tui, 19 Exhibition Road, SW7, tel. 0044-171-5848359. Eén van de beste Thaise restaurants in Londen.

Blakes Hotel, 33 Roland Gardens, SW7, tel. 0044-171-3706701. Romantisch en sexy. Veel waar voor veel geld.