Duitse 'Uni' is niet klaar voor 21ste eeuw

Uren wachten bij het kopieerapparaat, overvolle collegezalen en omstreden kwaliteit van het universitair onderzoek. De Duitse 'tempels van de wetenschap' zijn afgezakt naar een middelmatig niveau.

BONN, 27 NOV. Voor de poorten van de gerenommeerde Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität in Bonn staat een groepje artsen in opleiding in witte jassen te kleumen. Ze schenken Glühwein in voor de passanten. 'Bonn Streikt!' luidt de tekst van de spandoeken, die uit de ramen hangen van het okergele universiteitsgebouw, dat vroeger de statige residentie was van de Keulse keurvorsten.

“We zijn de bezuinigingen beu”, zegt student Ludwig Branski. Hij is 22 jaar en zit in het zevende semester van zijn studie medicijnen. “De nieuwste literatuur op ons vakgebied is in de bibliotheek niet eens te krijgen. Steeds vaker worden practica, waarbij we met patiënten oefenen, vervangen door goedkope hoorcolleges. Onze studie verschraalt. Waarom lukt het de deelstaat Beieren wel de kwaliteit van het onderwijs op peil te houden en ons in Noordrijn-Westfalen niet?”

De Duitse studenten zijn boos over de bezuinigingen, die jaar in jaar uit op de begroting voor het hoger onderwijs worden toegepast. Uit frustratie over de verschraling van hun opleiding en de algehele verarming van de universiteiten verzamelden zich vanmiddag vele tienduizenden studenten uit het hele land in Bonn om te protesteren tegen de onderwijspolitiek van de regering-Kohl en die van de 16 deelstaten.

Ze kunnen rekenen op de steun van de kanselier. “Veel klachten van de studenten zijn gerechtvaardigd”, zei Kohl gisteren tijdens een debat in de Bondsdag. “De deelstaten zijn verantwoordelijk voor het onderwijs, niet de regering”, en hij schoof de zwartepiet door naar de SPD, die in de meeste Länder regeert.

Sinds 1968 zijn de studenten in Duitsland niet meer zo massaal de straat opgegaan. Destijds klommen ze op de barricades om de maatschappij te veranderen. Dit keer zijn hun ambities beperkter. Gedemocratiseerd zijn de universiteiten al. Wat de studenten willen is studeren. “We staan uren bij het kopieerapparaat te wachten omdat hele boeken gereproduceerd moeten worden. Het wordt elk jaar erger”, klaagt de 22-jarige Lars Basche, student geschiedenis aan de Bonner universiteit.

Eens waren de Duitse universiteiten 'tempels van de wetenschap'. Ze werden geroemd vanwege de hoge kwaliteit van het onderzoek waarvoor de Pruisische geleerde en filosoof Wilhelm von Humboldt als Gründer in de negentiende eeuw de basis legde. Intussen zijn de universiteiten afgezakt naar een middelmatig niveau als gevolg van bezuinigingen, overvolle collegezalen en omstreden kwaliteit van onderzoek.

Met hun 'mars naar Bonn' protesteerden de studenten tegen de verslechtering van het onderwijs. Ze eisen vernieuwing van de bibliotheken, meer ruimte in de collegezalen, meer docenten voor studie-overleg en zijn tegen invoering van collegegeld.

De demonstraties, die al enkele dagen gaande zijn op 27 universiteiten, zijn symptomatisch voor de problemen die Duitsland heeft om zijn sociale instituties te hervormen.

“De universiteiten zijn niet uitgerust voor de eisen die de 21ste eeuw stelt”, zei Dr. Josef Lange van de Organisatie van rectores-magnifici van de universiteiten gisteravond tijdens een debat in de Aula van de 'Uni' in Bonn.

Het aantal studenten is de laatste twintig jaar met 65 procent gestegen tot twee miljoen, het aantal professoren met 10 procent en de ruimte met 19 procent, rekende Lange voor. De uitgaven voor hoger onderwijs zijn echter met een derde gedaald, van 1,3 procent naar 0,9 procent van het bruto binnenlands product. Lange: “Wij komen eenvoudig 4,5 tot 6 miljard mark te kort om ons werk normaal te kunnen doen.”

Lange kon rekenen op groot applaus van de vijfhonderd studenten die zich in de zaal hadden verzameld. Maar toen het thema onderwijshervorming aan de orde kwam werd de zaal allengs kritischer. De bezorgdheid van de studenten richt zich niet alleen op de verschraling van de studievoorzieningen. De meesten zien ook weinig in het hervormingsplan van minister Jürgen Rüttgers (Onderwijs en Technologie), dat onderlinge concurrentie tussen universiteiten stimuleert. In december praat Rüttgers met de ministers van Onderwijs uit de deelstaten en moet een besluit vallen.

Ook Rüttgers vindt dat de universiteiten onvoldoende zijn uitgerust voor de internationale concurrentie. Kanselier Helmut Kohl en president Roman Herzog wijzen er regelmatig op dat studenten te lang studeren (er is geen studielimiet). De meesten komen pas op de arbeidsmarkt als ze begin dertig zijn en voldoen in veel gevallen niet aan de eisen die de arbeidsmarkt stelt. Daarom heeft Rüttgers een wetsontwerp voor hervorming van de universiteit gemaakt, dat de deelstaten verder moeten concretiseren. In de federale Bondsrepubliek zijn de zestien deelstaten immers zelf verantwoordelijk voor inhoud en financiering van het onderwijsbeleid.

'Waarom zijn tussentijdse examens verplicht?' 'Waarom moeten de hervormingen zo snel worden doorgedrukt?' 'Hoe komt het dat Duitsland op de internationale ranglijst voor onderwijs naar de 21ste plaats is afgezakt?' 'Waarom moeten wij een bachelor's en master's invoeren?', vroegen de studenten tijdens het debat aan de professoren en politici achter de tafel. Studenten vrezen dat de deur wordt opengezet voor invoering van collegegeld en van de tweefasenstructuur, die Nederland al langer kent. Op een bachelor's, een graad die al na vier jaar studie wordt verleend, wordt neergekeken. Promoveren is in Duitsland het minimum wat van een student wordt verwacht; hoewel het promotieprogramma qua inhoud veelal overeenkomt met het Nederlandse studieprogramma voor doctorandus-oude-stijl.

“Het is zinnig dat er limieten aan de tijdsduur worden gesteld”, reageerde dr. Heiner Kleffner van het ministerie van Onderwijs uit Düsseldorf in Noordrijn-Westfalen. “De universiteiten moeten zich aanpassen aan de internationale concurrentie. Aansluiting bij het Angelsaksische systeem maakt het veel gemakkelijker voor Duitse studenten in Engeland of Amerika te studeren.”

Politica Regine Barth van de Groene Partij was het er niet mee eens. “Er moet veel meer geld op tafel komen voor de universiteiten. Waarom kunnen er miljarden voor de Eurofighter worden uitgetrokken en niet voor het hoger onderwijs?