Kamuzu Hastings Banda (1906?-1997); 'De beste boer van Malawi'

ROTTERDAM, 26 NOV. De gisteravond in een ziekenhuis in Johannesburg overleden vroegere leider van Malawi, Kamuzu Hastings Banda, was een van de kleurrijkste politici in Afrika. Banda - die zichzelf met vele bijnamen profileerde zoals 'de Nhgwazi' (de veroveraar) en 'de beste boer van Malawi' - heeft zijn land gedurende drie decennia met ijzeren hand geregeerd: vanaf de onafhankelijkheid van Groot-Brittannië in 1964 tot 1994, toen hij terugtrad nadat hij in de eerste vrije verkiezingen was verslagen door de huidige president, Bakili Muluzi.

Alleenheerser Banda werd in 1966 de eerste president van het onafhankelijke Malawi (thans 10 miljoen inwoners) en hij riep zichzelf in 1971 uit tot 'leider voor het leven', daarbij geen oppositie duldend. Politieke tegenstanders, onder wie de huidige president, zaten vaak lange tijd zonder vorm van proces in de gevangenis. Banda werd er van verdacht opdracht te hebben gegeven tot de moord, in 1983, op drie ministers van zijn kabinet en een parlementslid die zich tegen hem hadden gekeerd. Het Hooggerechtshof van Malawi sprak hem twee jaar geleden evenwel vrij.

Hoe oud Banda precies is geworden, weet niemand. Officieel zou hij in mei 1906 zijn geboren, maar algemeen wordt aangenomen dat hij zeker 99 jaar was toen hij gisteren overleed. Als jongeman ging hij te voet naar Zuid-Afrika om daar in een goudmijn te werken. Hij vertrok vervolgens naar de VS om medicijnen te studeren en later naar Groot-Brittannië waar hij een dokterspraktijk had. In Engeland ageerde hij met succes tegen de vorming van een federatie tussen het toenmalige Rhodesië en Nyasaland, volgens Banda zelf een van de grootste verdiensten uit zijn politieke loopbaan. In 1958, na een verblijf van 40 jaar in het buitenland, keerde hij terug naar Malawi. Bij de onafhankelijkheid kozen zijn medestanders, van wie velen later werden vermoord of verbannen, hem tot presidentskandidaat.

In het begin genoot hij veel populariteit en respect, later overheerste een cultuur van angst en onderdanigheid. Zijn consistente economische beleid - hij predikte de zegeningen van de vrije markt maar zijn bedrijven controleerden een groot deel van de economie - , de Westerse steun en de politieke stabiliteit gaven het arme Malawi het aanzien van een welvarend land.

Zijn openbare verschijning - vaak vriendelijk glimlachend, met een gleufhoed, vliegenwaaier, wandelstok en donkere brillenglazen - droeg bij aan zijn kleurrijk imago. Maar op het laatst begon zijn aanzien scheuren te vertonen: hij vertoonde tekenen van seniliteit en droeg zijn macht in het geheim over aan zijn gedoodverfde, maar algemeen gehate troonopvolger John Tembo. Na een periode van ongekende politieke onrust stemde de bevolking in de zomer van 1993 voor de invoering van een meerpartijenstelsel, tegen Banda's uitdrukkelijke wens in.