Bosnische Serviërs gedwongen coalities aan te gaan

De verkiezingen die dit weekeinde in de Servische Republiek zijn gehouden, wijzen op een overwinning voor de partij van Radovan KaradziEÉc. Maar hij zal een coalitie moeten aangaan om macht uit te oefenen.

PALE, 26 NOV. De Serviërs zijn de eerste bevolkingsgroep in Bosnië die een democratie hebben gerealiseerd. Waar Kroaten en moslims worden gedomineerd door één etnische partij, hebben de parlementsverkiezingen van dit weekeinde in de Servische entiteit een parlement opgeleverd, dat de vorming van coalities onvermijdelijk maakt. Het - niet geheel onwaarschijnlijke - alternatief is politieke chaos.

De verkiezingen zijn uitgeschreven om een eind te maken aan de patstelling tussen president PlavšiEÉc, die in de stad Banja Luka zetelt, en de regerende partij SDS. Of ze werkelijk een doorbraak hebben opgeleverd, is twijfelachtig. De officiële uitslag wordt pas op 10 december vrijgegeven, maar de 'denktank' ICG (International Crisis Group) komt na analyse van de tot dusver vrijgeven cijfers tot de volgende verdeling van de 83 zetels in het Bosnisch-Servische parlement: de SDS van ex-president KaradziEÉc krijgt 24 zetels (27 procent), de SRS, ofwel Servische Radicale Partij, 14 zetels (17 procent), de SNS van PlavšiEÉc 15 zetels (18 procent), de SPRS, de socialistische partij, 9 zetels (11 procent). Van de resterende zetels gaan er 18 naar de HDZ en de SDA, de partijen van de Kroaten en de moslims, wier kiezers tijdens de oorlog etnisch gezuiverd zijn, maar desondanks hardnekkig voor dit Servische parlement blijven stemmen. De overige drie zetels gaan naar de onafhankelijke sociaal-democraten van de (tot dusver PlavšiEÉc-gezinde) zakenman Milorad Dodik.

Wat betekent deze uitslag? De SDS en de Radicalen (SRS) zijn op het eerste gezicht twee handen op één buik. SDS-politici noemen de Radicalen momenteel bij voorkeur 'broeders' of 'kameraden'. De Servische Radicale Partij is een filiaal van de gelijknamige partij in Servië, die zeer hiërarchisch vanuit Belgrado wordt geleid door de extreem-nationalistische Servische politicus Vojislav Šešelj. Ideologisch staan SDS en SRS niet ver uit elkaar, maar juist daarom vreest de SDS haar 'broeders'. “Het zijn twee slangen in een fles, die wachten op het moment dat ze elkaar kunnen opeten”, zegt een politieke analist. De SDS, die eens het monopolie had op de Servische stemmen in Bosnië, weet dat ze gestaag terrein verliest. Ook ditmaal, al is de partij niet weggevaagd. In vergelijking met de gemeenteraadsverkiezingen van september heeft de partij van KaradziEÉc opnieuw zo'n 8 procent van de stemmen ingeleverd.

Dat broederschap soms meer lijkt op broedermoord, blijkt bijvoorbeeld in het plaatsje Lopare. Hier beschuldigen de lokale Radicalen de SDS ervan gemene zaak te maken met de oude aartsvijand, de moslimpartij SDA. Feit is dat de SDS in die gemeenteraad alle belangrijke posten heeft bemachtigd, in een stemverhouding die exact overeenkomt met het aantal SDS- en SDA-stemmen opgeteld. Plaatselijke SDS-politici ontkennen desgevraagd met stemverheffing dat ze een dergelijk pact met de duivel hebben gesloten. Maar eenzelfde patroon is waargenomen in het plaatsje Ljubinje en zelfs in Pale.

Op nationaal niveau is dit soort koehandel met de moslims uitgesloten. Šešelj heeft vorige week al aangegeven dat zijn partij nauw met de SDS gaat samenwerken in het Bosnisch-Servische parlement. “Als partners, niet als vrienden.” Want al hebben de Radicalen hun energie vooral gericht tegen de “landverrader” en “kinderloze avonturierster” Biljana PlavšiEÉc, ook de “mafiose” en “corrupte” SDS kreeg er tijdens de campagne van langs. Šešelj belooft “Orde, Recht en Discipline” en presenteert zich als een krachtige, professionele variant op de politieke amateurs die KaradziEÉc omringen.

Samen hebben de SDS en de Radicalen evenwel nog altijd te weinig zetels om een regering te vormen. De voor de hand liggende derde coalitiegenoot is dan de SPRS. Evenals de Radicalen is deze partij tijdens de oorlog opgericht vanuit Belgrado, door Slobodan MiloševiEÉc. Het is moeilijk vast te stellen waar de loyaliteit van de SPRS ligt. Sommige waarnemers menen dat één telefoontje uit Belgrado voldoende is om de SPRS in Bosnië te laten samenwerken met de SDS en de Radicalen. Anderen wijzen erop dat vrijwel de gehele top van de SPRS uit de omgeving van Banja Luka komt, een gebied waar KaradziEÉc en zijn vrienden niet erg populair zijn. Een derde optie is dat de SPRS uiteenvalt in een pro-PlavšiEÉc factie en een pro-KaradziEÉc factie.

Goed-geïnformeerde SDS-politici verzekeren dat een dergelijke coalitie in de maak is. Maar mocht zo'n SDS-SRS-SPRS-coalitie tot stand komen, dan betekent dat in elk geval dat de Servische Republiek niet langer een één-partij-staat is. De Radicalen en socialisten zullen bijvoorbeeld niet accepteren dat de staatszender SRT het exclusieve propaganda-orgaan van de SDS blijft. En ook op andere terreinen zullen ze hun deel van de macht opeisen.

De consequenties van een dergelijke coalitie voor president PlavšiEÉc zijn duister. Eind september tekende ze in Belgrado een overeenkomst om na de parlementsverkiezingen ook presidentsverkiezingen te houden. Of ze zich aan die belofte houdt, is onduidelijk. Maar haar nieuwe partij, de Servische Volksalliantie (SNS), heeft het niet slecht gedaan bij deze verkiezingen. De SNS bestaat voornamelijk uit spijtoptanten van haar oude partij, de SDS. Het zwaartepunt van de SNS ligt in het stedelijke Noordwest-Bosnië, waar de partij bij deze verkiezingen alle splinterpartijtjes heeft weggevaagd die tot dusver voor oppositie doorgingen. Maar ook in het oosten van de Servische Republiek heeft de SNS hier en daar verrassend goede resulaten behaald. In het stadje Zvornik, een bastion van het meest extreme Servisch nationalisme, heeft ze bijvoorbeeld twintig procent van de stemmen gehaald.

Een ander optie is dat de partijen het in het parlement nergens over eens worden. In dat geval blijft de Servische Republiek van een regering verstoken. Maar volgend jaar zijn er weer nieuwe verkiezingen. Deze optie heeft de voorkeur van de politicus 'majoor Mauzer', een volgeling van PlavšiEÉc. “We krijgen nu een chaos-parlement. Volgend jaar moeten we opnieuw stemmen. Het is een opleiding in democratie. Tijdens de oorlog was het simpel: verkiezingen betekende op de SDS stemmen als je Serviër was, op de SDA als je moslim was, op de HDZ als je Kroaat was. Nu zien de mensen dat er meer keuzes zijn. We worden politiek volwassen.”

    • Coen van Zwol