Azië-crisis verbetert imago van praatclub

Een door het Westen gedomineerd APEC greep de top in Vancouver aan om de Aziatische crisis te bezweren en de geloofwaardigheid van het landenforum in een klap te vergroten.

VANCOUVER, 26 NOV. Zelfs de Maleisische premier Mahathir Mohamad zei gisteren na afloop van de vijfde APEC-top redelijk tevreden te zijn. De meest uitgesproken politieke leider van Zuidoost-Azië, die de afgelopen maanden iedereen behalve zichzelf de schuld gaf van de economische crisis in het Verre Oosten, was met één doel naar Canada gekomen: hij wilde bij zijn APEC-partners regulering afdwingen voor de internationale valutahandelaren, die met hun muntspeculaties het in zijn ogen in twintig jaar opgebouwde Aziatische wonder in twee weken kapot hadden gemaakt.

Gisteren, aan het einde van het tweedaagse topoverleg in Vancouver, kwamen de APEC-leiders overeen dat zij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) opdracht zullen geven nut en noodzaak van internationaal geldende regels voor de valutahandel te onderzoeken. APEC zal uiteindelijk het advies van het IMF volgen en Mahathir beloofde zich daarbij te zullen neerleggen.

De houding van de Maleisische premier was symbolisch voor de Aziatische positie tijdens de vergadering in Vancouver. Voor het eerst sinds in 1993 in Seattle de eerste APEC-top werd georganiseerd kwamen de Aziaten niet als trotse vertegenwoordigers van de tijgereconomieën maar als bedremmelde bedelaars naar hun gesprekspartners aan de andere kant van de Stille Oceaan. De economische crisis, die deze zomer begon in Thailand en zich vervolgens als een epidemie over de rest van het continent verspreidde, dwong de meeste Aziatische leiders tot een roep om hulp richting machtige APEC-partners als de VS en Canada. Toen aan de vooravond van de top ook de twee sterkste economieën van Azië - Zuid-Korea en Japan - bleken te worstelen met grote problemen, daalde de macht van het Oosten binnen APEC nog verder en nam het Westen het initiatief in handen.

Onder leiding van de Canadese premier en APEC-voorzitter van dit jaar, Jean Crétien, werd twee dagen lang over weinig anders gesproken dan De Crisis. De aanhoudend slechte situatie in Azië vergrootte de druk op de praatclub, die in de afgelopen vijf jaar niet heel veel meer bereikte dan het stellen van enkele limieten voor onderlinge vrijhandel. APEC moest dit jaar een succes worden, anders kwam de toekomst van de club in gevaar. Het werd een succes, al kwam dat paradoxaal genoeg door de crisis in Azië.

In het slotdocument dat Crétien - net als de zeventien andere leiders gekleed in een leren pilotenjack en denim overhemd als symbool van het informele karakter van de gesprekken - gisteren aan de ruim 3000 aanwezige journalisten presenteerde, roept APEC op tot snelle en gezamenlijke actie om de crisis te bezweren. De achttien leiders schaarden zich collectief achter het zogeheten Manilla-plan, een vorige week door ministers van Financiën van veertien APEC-landen in de Filipijnen overeengekomen actieplan voor landen die geraakt zijn door de crisis.

De blauwdruk van het plan toont duidelijk aan dat het Westen (lees: Canada en de VS) de crisis in Azië heeft aangegrepen om zijn wil op te leggen aan de Aziaten. In het Manilla-plan, dat onder andere voorziet in een surveillance-systeem om tijdig in te spelen op nieuwe crises, draait alles namelijk om het IMF, dat in de ogen van veel Aziaten door het Westen wordt gecontroleerd. Het fonds, dat eerder dit jaar reddingspakketten samenstelde voor Thailand en Indonesië en momenteel overleg voert met Zuid-Korea, is wegens de strikte voorwaarden die het stelt niet erg geliefd bij de Aziaten. Maar de door de crisis ernstig aangetaste onderhandelingspositie van de Aziatische APEC-landen zorgde ervoor dat een plan van Japan om een speciaal Aziatisch fonds op te zetten met veel soepeler voorwaarden geen kans van slagen had.

De APEC-leiders hebben hun ministers van Financiën opdracht gegeven het Manilla-plan zo snel mogelijk verder uit te werken. Om aan te geven dat er serieus gewerkt wordt aan dit initiatief komt een groot aantal Aziatische ministers volgende week al samen in Maleisië. Analisten beschouwen het als de grote winst van de top in Vancouver dat APEC druk bezig is een mechanisme te creëren om nieuwe crises te voorkomen. “Dat is de belangrijkste uitkomst van deze top. De echte oplossing voor de Aziatische crisis ligt uiteindelijk niet bij APEC, maar bij de regeringen van landen als Thailand, Zuid-Korea en Japan”, zei Fred Bergsten, een gerenommeerd Amerikaans econoom en voormalig adviseur van de APEC-leiders.

Door nu effectieve, toekomstgerichte plannen te maken -die in eerste reactie door politici en analisten massaal zijn toegejuicht - heeft APEC niet alleen aan geloofwaardigheid gewonnen. De Aziatische APEC-leiders hebben, gedwongen door de crisis, de afkeer van het opengooien van hun markten gedeeltelijk moeten laten varen. Dat zal een gunstig effect hebben op het eigenlijke doel van APEC: bevordering van de onderlinge vrijhandel. Vooral de liberalisering van de Aziatische financiële sector belooft veel voor beide kanten. Voor het Westen ontstaat eindelijk de kans actief te worden op de Aziatische bankmarkt. En voor de Aziaten kunnen Westerse banken juist de redders in economische nood betekenen. Zo greep een door het Westen gedomineerd APEC de top in Vancouver aan om de Aziatische crisis te bezweren en de geloofwaardigheid van het landenforum in een klap te vergroten. Om die reden was ook Mahathir Mohamad uiteindelijk redelijk tevreden.

    • Max Christern