Spanningen uit het verleden

Ned.1, 21.05-22.22u.

Tussen alle programma's door met bekende en onbekende landgenoten, nieuws en achtergronden, comedy's, soaps, quizzen en speelfilms, vergeet je wel eens dat de tv ook oorspronkelijk Nederlandstalig drama zou kunnen uitzenden. Een zeer geslaagd voorbeeld daarvan is de tv-serie Terug naar Oosterdonk, waarvan de KRO vanavond de eerste, iets langere aflevering uitzendt (en voor wie voetbal prefereert, donderdagavond volgt een herhaling).

De zesdelige serie, naar een scenario van Guido van Meir, is een productie van de BRT in samenwerking met de KRO en met steun van o.a. een Vlaams filmfonds, het Nederlandse stimuleringsfonds en de Europese Unie. Het resultaat is op alle fronten geslaagd. De regie van Frank Van Passel (hij maakte o.m. de speelfilm Manneken Pis) is goed, het camerawerk (op breedbeeld) van Jan Vancaille is schitterend, het geluid subtiel en de rollen worden gespeeld door het beste dat het Belgische theater te bieden heeft.

Terug naar Oosterdonk (of het verloren dorp van Pietje de Leugenaar) gaat over succesvol televisiemaker Brecht Bosmans (Rik van Uffelen) die op de dag van de begrafenis van zijn vader terug gaat naar zijn geboortestreek. In het café waar na afloop koffie wordt gedronken met vrienden en bekenden van vroeger komen de herinneringen boven die soms verteld worden en vaker nog de film terugbrengen naar het midden van de jaren vijftig. De jeugdtijd van Brecht en ook de tijd dat het dorp waar hij opgroeide moest wijken voor uitbreiding van de Antwerpse haven.

Op een niet-sentimentele manier wordt een prachtig beeld geschetst van het leven van de jonge Brecht (gespeeld door Ides Meire) en zijn dorpsgenoten tegen de achtergrond van een dreigende nieuwe tijd. Doorgaans is de film realistisch, maar soms vervagen de grenzen en kunnen tuinkabouters spreken. Symboliek in beelden en situaties wordt niet geschuwd. Een belangrijke rol is weggelegd voor het karakter Pietje de Leugenaar (een schitterende rol van Dirk Roofthooft), een wat zonderlinge kluizenaar in een nauw, soms magisch contact met de natuur.

Terug naar Oosterdonk gaat over herinneringen, het is een reconstructie van een verloren jeugd en een afscheid van het overzichtelijke leven in een dorpsgemeenschap, zonder nostalgie. Terug naar Oosterdonk wordt spannend gemaakt door vragen uit het verleden waar hoofdpersoon Brecht en de anderen nooit het antwoord op hebben gevonden. Het raadsel rond de tijdens het onderspuiten van het dorp verdwenen Pietje de Leugenaar en een vermoorde ingenieur van de havenuitbreiding spelen een grote rol in de serie. En ook de laatste wens van Brechts vader een oude vriend van hem bij de begrafenis te hebben zorgt voor spanning in het heden en dwingt tot het zoeken naar aanwijzingen in de scènes die in het verleden spelen.

In België, waar zaterdagavond het slot werd uitgezonden, is de serie enthousiast door critici en kijkers ontvangen. Dat de dialogen in een redelijk verstaanbaar dialect zijn, geeft vooral meer sfeer en dankzij de ondertitels is alles goed te volgen.

    • Dirk Limburg