Sirenenzang van de 'koppige' Jospin

Met'bescheidenheid' en 'coherentie' heeft premier Lionel Jospin congres zijn socialistische partij veroverd. Als het aan Jospin ligt neemt de politiek het heft weer over van de technocratie. In Frankrijk en in Europa.

BREST, 24 NOV. Lionel Jospin kwam flink los gisteren op het congres van zijn socialisten in Brest. Op het uiterste westpuntje van Frankrijk maakte hij twee grapjes. Het ene ging ten koste van president Chirac - die had er om gevraagd door de banenpolitiek van de regering tijdens de Luxemburgse banentop af te doen als 'gevaarlijke experimenten'. Wat had de president zelf gedaan door in april opeens de Kamer te ontbinden?

Het andere, al even keurig, was een moment van zelfspot. Genietend van het gelijk dat de politieke geschiedenis hem heeft gegeven, riep Frankrijks eerste minister in herinnering hoe leeg de zaal was geweest toen hij in de jaren zeventig voor het eerst een congrestoespraak mocht houden. Bijna even leeg als de laatste keer, drie jaar geleden, in het grauwe, Noord-Franse mijnstadje Liévin, toen de Parti Socialiste rouwde en snauwde om de zware verkiezingsnederlaag van 1993.

Zelfs in zijn ironische momenten bewaarde Lionel Jospin het evenwicht. Dat past in de afgewogen, consensuele stijl waarmee hij zijn regering doordrenkt. 'Bescheidenheid' en 'coherentie'. Het zijn de sleutelwoorden waarmee de ex-minister van Onderwijs de Parti Socialiste in tweeëneenhalf jaar heeft veroverd. Velen zeggen 't hem na. Weg zijn de verhalen over dubieus geld en over kliekvorming. Ook de hofhouding van het staatshoofd, genre Jack Lang en Roland Dumas, is in geen velden of wegen te bekennen. In de congreshal in Brest trekt het postkantoortje meer filatelisten dan de naastgelegen stand van het Institut François Mitterrand donateurs.

De gesoigneerde Elysée-generatie is vervangen door Jospins hard werkende, demagogie-arme veranderingspeloton: Jacques Delors' dochter Martine Aubry (banen en solidariteit), Claude Allègre (onderwijs, boezemvriend van Jospin), Dominique Strauss-Kahn (financiën; in een half jaar zonder straatprotest een begroting die voldoet aan de euro-criteria) en Elisabeth Guigou (hervorming van de justitie). En allemaal delen zij met hun voorman die vastberadenheid. De politiek moet het heft weer overnemen van de technocratie. In Frankrijk en in Europa.

De koppigheid van het jospinisme zal over de grenzen niet altijd als bescheidenheid klinken. Als dit congres één ding leerde dan was het wel dat de Franse socialisten verzoend zijn met zichzelf maar allerminst met het 'ultraliberale Europa van Maastricht'. Wie in juni op de Top van Amsterdam dacht dat de nieuwe-regering in Parijs met één gratis Luxemburgse banentop in het gareel te krijgen was, vergist zich danig. Jospin, de aardige, de fatsoenlijke, de serieuze, is hard en handig genoeg om het in eigen land een flink tijdje uit te houden. Europa zal te maken krijgen met een nieuwe Franse zendingsdrift, die de wereld 'een Europees sociaal model' wil voorhouden tegenover de 'mondialisering' en het 'angelsaksische marktdenken'.

Lionel Jospin hield zondag zijn afscheidstoespraak als eerste secretaris van de partij die hij in ruim twee jaar een blauw achterdoek, een groen podium en de Marseillaise plus Beethovens Europese Vreugdeslied als slotmuziek bezorgde. De Internationale en de rode retoriek verdwenen van het toneel, maar een Blairiaanse middenpartij is het laatste waar Jospins 'humane moderniteit' op mikt. “Links liberalisme bestaat niet”, betoogde zijn waarschijnlijke opvolger, de 43-jarige François Hollande - donderdag moet blijken of de leden de keus van het congres voor hem bekrachtigen.

Het was en bleef de enige onzekere factor op een congres dat verder van een duizelingwekkende keurigheid was. Hollande had vooraf bijna alle stromingen achter een motie verzameld die Jospins regeringsprogramma had kunnen zijn; goed voor 85 procent van de stemmen. Alleen Jean-Luc Mélenchon en Julien Dray ('Socialistisch Links') formuleerden een sterker Euro-kritische variant (een zwakke euro als banengenerator) en haalden ruim 10 procent van de stemmen. Zij accepteerden hun rol als hofnar voor de 32-urige werkweek. Ook sociaal was de homogeniteit groot. Afgezien van een paar oudere arbeiders leek het een schone-boordenpubliek, middelbaar en hoger opgeleid. Links uit overtuiging, of als banenplan. Maar steevast stil van zoveel hervonden harmonie. De verscheurdheid van het lange-messencongres in Rennes in 1989, de klappen van het mitterrandisme en de verkiezingen van '93 hadden alles doen vermoeden, behalve regeren in '97.

Hoe heeft Lionel Jospin het zo ver gebracht? Door een combinatie van tijdloze principes en een briljant politiek verstand. Door de beste te zijn in zijn partij, en ver daarbuiten. Door knap gebruik te maken van de verdeeldheid in het rechtse kamp, de dreiging van het Front National én de bereidheid van andere linkse partijen eindelijk weer eens de handen ineen te slaan. Tegen die accumulatie van kansen was geen vijandig gedrag binnen de partij bestand.

Wie tegen hem was kon of durfde in Brest Jospins sirenenzang voor eenheid niet te weerspreken. Zijn verdreven voorganger als partijvoorzitter, Henri Emmanuelli - nog steeds geplaagd door de justitie wegens illegale partijfinanciering - erkende dat Jospin bezig is “de politiek te rehabiliteren”. Zelfs Kamervoorzitter Laurent Fabius, de slimste en taaiste der partijbaronnen, moest zaterdag toegeven dat de regering-Jospin het eerste half jaar “een foutloos parcours” had afgelegd. In de wandelgangen klonk de waarheid simpeler: “Hij heeft ons weer zelfvertrouwen gegeven”, “Met hem kunnen we weer trots zijn op Frankrijk”. Eén krant sprak al van 'jospinomanie'.

Voorlopig wekken de opiniepeilingen de indruk dat ook niet-socialistische Fransen het wel kunnen vinden met hun nieuwe regering. Of liever gezegd, met het nieuwe elan én het evenwicht in de leiding van het land, want ook Jacques Chirac bloeit op in de publieke opinie. Frankrijk was toe aan een beetje nationaal geluk. Maar na de moreel hoogstaande aankondigingen moeten de echte banen nog komen. Gezien de huidige staat van tevredenheid zou het niet verbazen wanneer Lionel en Jaqcues nog wat binnenlandse problemen zullen proberen te europeaniseren. In een curieuze pas-de-deux die in Frankrijk 'cohabitation' heet, en in andere landen een centrum-linkse coalitie.

    • Marc Chavannes