Kankerherrie van Soviet Sex nu toegankelijk

Na een afwezigheid van vijftien jaar maakt de new wave-legende Soviet Sex een comeback. Na succes op hun eigen vakgebied maken de kunstschilders Peter Klashorst, Maarten Ploeg, Bart Domburg en filmer Rogier van der Ploeg nu compromisloze popmuziek met actrice Ellen ten Damme. “Het is bevrijdend om lekker hard te spelen.”

Soviet Sex: Hotel Winston (Munich Records 189). Concerten met zangeres Bloem en de groep Rex van Fatal Flowers-zanger Richard Janssen: 27/11 Paard Den Haag; 28/11 Pompstee Roden; 29/11 Gigant Apeldoorn; 6/12 Paradiso Amsterdam.

AMSTERDAM, 24 NOV. New wave, de ultra-beweging, krakersrellen, het tijdschrift Vinyl. De groepsnaam Soviet Sex wekt associaties met de vroege jaren tachtig, toen ze met andere talenten als The Tapes, The Nits en Fay Lovksy de vraag opriepen of de Amsterdamse Rietveldacademie een betere broedplaats was voor popmuziek dan voor schilderkunst.

Na een winterslaap van vijftien jaar maakt Soviet Sex een verdienstelijke comeback met de cd Hotel Winston waarop de inmiddels gerenommeerde kunstenaars Peter Klashorst (bas), Maarten Ploeg (zang, gitaar), Bart Domburg (drums) en Rogier van der Ploeg (gitaar) hun krachten bundelen met actrice Ellen ten Damme (zang, orgel en viool). Op papier lijkt het een merkwaardige combinatie, alsof Blondie een monsterverbond zou zijn aangegaan met The Velvet Underground. In de praktijk blijken 'het mokkel en de Muppets', zoals Ten Damme het samenwerkingsverband laconiek typeert, een van de uitbundigste live-attracties die de Nederpop anno 1997 te bieden heeft.

“We dachten indertijd dat ze in de Sovjet-Unie al heel ver waren met het klonen van mensen,” zegt Peter Klashorst over de herkomst van de groepsnaam. “Met Sovjet Sex bedoelden we dus eigenlijk: géén sex, omdat de baby's van de toekomst zouden gemaakt worden in reageerbuizen.”

Klashorst en Ploeg begonnen als duo. “We hadden een synthesizer en een primitieve drumcomputer. Met punk had het niet zo veel te maken, want punk was proletarisch en anti-intellectueel, met een duidelijk politieke strekking. Wij zaten op de academie en bij ons was het veel bedáchter. Politiek interesseerde ons niet, maar door onze banden met de kraakbeweging hadden we een gratis oefenruimte in het voormalige Handelsbladgebouw. Bovendien hoefde je voor optredens niet te wachten op een boeking van de een of andere poptempel, omdat je altijd wel in een kraakpand voor publiek kon spelen.”

Klashorst, die onlangs de cursus Schilderen met Acryl voor Teleac-televisie presenteerde, was vijftien jaar geleden nog niet zo vastbesloten om voor palet en penseel te kiezen. “We zaten op de afdeling Audiovisueel van de Rietveld en we vonden dat popmuziek, videofilmpjes en beeldende kunst één ding waren. We hadden onze eigen televisiezender en we maakten clips bij de muziek van Siouxsie & The Banshees en Depeche Mode. Rogier van der Ploeg is daar verder in gegaan; die maakt nu reclamefilmpjes voor Unox rookworst en de nieuwste videoclip van de Golden Earring. Toen ik van de academie af kwam kon ik nog helemáál niet schilderen. Dat leerde je daar niet, dus dat heb ik mezelf later met vallen en opstaan bijgebracht.”

De punkperiode bracht een nieuw gevoel voor esthetiek met zich mee, aldus Klashorst. “Als je een hoes van de Sex Pistols zag, met al die gekke letters en fluorescerende kleuren, dan wist je in een oogopslag dat het punk was. Er ging een enorme energie van uit die je terugvond in de mode, vormgeving, schilderkunst en platenwinkels. We geloofden heilig in het principe dat je alles zelf moest doen. We hadden geen manager, geen platenmaatschappij, geen demobandjes die we aan zalen stuurden. Hoewel we een heel behoorlijke reputatie als live-band hadden, waren we zo ongeorganiseerd dat het bijna onmogelijk was om een optreden van Soviet Sex te boeken. Laat staan dat er ook nog platen werden verkocht.”

Na een debuutelpee met de veelzeggende titel Happy End hield Soviet Sex het in 1982 voor gezien. Klashorst en Domburg stonden aan de wieg van de After Nature-beweging in de schilderkunst, terwijl Rogier en Maarten Ploeg de audiovisuele mogelijkheden van popmuziek bleven onderzoeken met hun groepen Blue Murder en Astral Bodies.

Ondanks een hiaat van vijftien jaar kostte het de oorspronkelijke leden van Soviet Sex opvallend weinig moeite om de draad weer op te pakken, vertelt Klashorst. Ellen ten Damme was 'zomaar een meisje dat een keer mee kwam' toen ik een portret van Thom Hoffman aan het schilderen was. Ik wist niet eens dat ze actrice was. Toen bleek dat ze al een cd had gemaakt en dat ze viool en orgel speelde, hebben we haar een keer gevraagd om mee te doen.

“Het klikte meteen, ook al is Ellen een heel ander soort muzikant. Wij zijn ongeschoold en we maken kankerherrie, terwijl zij heel serieus een lied van Annie M.G. Schmidt kan voordragen in het programma van Hanneke Groenteman. Door haar inbreng is onze muziek een stuk toegankelijker geworden, terwijl ze er op haar viool evengoed stevig op los kan scheuren.”

Voor haar soloplaat Kill Your Darlings verdiende Ellen ten Damme (bekend als de zingende hoofdrolspeelster in Paul Ruvens speelfilm De Tranen van Maria Machita en de secretaresse uit de televisieserie Pleidooi) in 1994 een Edison-nominatie. Toch klinken haar liedjes scherper in de nieuwe versies die ze met Soviet Sex opnam. Haar drie-minuten-popsong Darling behoort tot de hoogtepunten van de cd Hotel Winston, genoemd naar het zaaltje aan de Amsterdamse Warmoesstraat waar de groep regelmatig optreedt.

Het compromisloze repertoire omvat zowel Engels- als Nederlandstalige teksten. Vrolijke popliedjes als het Blue Murder-achtige Cyberspace Girl worden afgewisseld met de rumoerige punksong Niet Met Jou of een improvisatie op het thema van Twist and Shout die soms langer dan een uur kan duren.

“Ik moest er in het begin wel aan wennen dat Soviet Sex in de oefenruimte altijd ontzettend hard speelt,” zegt Ellen ten Damme. “Nu ik daarmee heb leren leven, vind ik dat deze muziek beter bij me past dan zo'n rol als Maria Machita die door anderen is bedacht. Als actrice ben ik gewend om me in verschillende personages te verplaatsen, maar bij Soviet Sex kan ik mezelf zijn. Een groot verschil met acteren in een film is dat je daar onderdeel van een veel groter geheel bent en dat je er zelf niet zoveel invloed op hebt. Het is bevrijdend om lekker hard te spelen, want dan hoeft het niet zo precies. Gelukkig hebben we weinig woorden nodig om elkaar te begrijpen.”

    • Jan Vollaard