De ramp must go on

Vorige week dinsdag ging in Londen de 220 miljoen dollar kostende film 'Titanic' van James Cameron in première. De ruim drie uur durende film gaat over een driehoeksverhouding met als achtergrond de bekende ramp met de Titanic, die tijdens haar maiden voyage op een ijsberg liep en zonk in een koude aprilnacht van 1912. Van de 2200 opvarenden verloren 1500 het leven.

De film is het hoogtepunt in de tot een hype opgezweepte belangstelling voor de Titanic. In New York loopt met veel succes de musical Titanic, een tien miljoen dollar kostende productie, waarvan 4 miljoen van Endemol. Een tweede musical over de ramp gaat in Amerika binnenkort 'on the road'. Er is net een cd-rom spelletje over de Titanic verschenen en op de televisie blijft Discovery nog steeds dezelfde beelden uitzenden over de ramp en het wrak.

In de nieuwe film streeft James Cameron (script en regie) met sensationele special effects de hoofdrolspelers volledig voorbij. Het is dan ook het zinkende, vollopende en brekende schip dat de werkelijke hoofdrolspeler vormt.

Het verhaal zelf is geïnspireerd op de succesfilms 'Little Big Man' en 'Crocodile Dundee'. Een oude vrouw kijkt terug op haar jonge jaren, toen ze als mooi, rijk Amerikaans meisje op het punt stond te trouwen met een rijke jonge man. Als climax van een reis boekt het verloofde stel eersteklas passage op de Titanic. Daarnaast wint een knappe, maar arme, gelukzoeker op de kade zijn derdeklas kaartje met een spelletje poker. Bij het aan boord gaan ziet zij hem en hij haar. Het is dan voor de avonturier een kwestie van enkele uren om tussen de twee nouveau riche geliefden een wig te drijven.

Cameron werd geïnspireerd door de echte romance op het schip tussen Karl H. Behr en Helen Newsom. Behr, een Yale Law-school graduate, was een jongedame uit voorname New-Yorkse kringen achterna gereisd. Het boterde tussen de twee en uiteindelijk gaven ze elkaar het jawoord. Van een avonturier die een wig tussen hen dreef was echter geen sprake en ze bleven elkaar een leven lang trouw.

Er waren voor Cameron ook andere historische voorbeelden van romances te vinden, want de Titanic was een echte love boat. De Amerikaan Bill Harbeck reisde in de tweede klasse en was degelijk in de echt verbonden. Hij had vier camera's, duizenden meters film en zijn geliefde mademoiselle H. Yrois bij zich. Hij filmde haar tijdens de reis regelmatig aan dek. De tortelduifjes, camera's en film overleefden de Titanic niet.

Als het om eersteklas Amerikaanse romances had moeten gaan, kon dat ook makkelijk. De aantrekkelijke Amerikaanse weduwe mevrouw Helen Churchill Candee wist zich omgeven door zes gelegenheidsaanbidders. De Engelse zakenman Hugh Woolner maakte de meeste kans op een amoureuze laatste avond op zee. Drie van Helen Candee's vereerders kwamen om; Helen en Woolner overleefden de schipbreuk wel.

Berucht was Benjamin Guggenheim. Hij reisde met zijn vaste bediende, zijn chauffeur en zijn trouwe maitresse Leontine P. Aubert. Toen Ben, zijn bediende en zijn chauffeur verdronken bleken, stortte Leontine in reddingboot nummer 9 geheel in. Maar in New York werd de Française door de wettige echtgenote van Ben Guggenheim persoonlijk afgehaald en verzorgd; noblesse oblige was in 1912 nog heel gewoon.

Wat de film heeft moeten negeren is het nachtelijk duister waarin de ramp zich afspeelde. De dekken van de Titanic waren zo spaarzaam verlicht dat men maar een paar meter zicht had. Sommige passagiers zwaaiden met elektrische lampjes om wat te kunnen zien en veroorzaakten zo nodeloze verwarring. Het was zo donker dat scheepsarts J. Edward Simpson zelfs een zaklantaarn uit zijn hut haalde. Aan vijfde stuurman H. Lowe, die klaagde dat hij niet genoeg kon zien om de reddingboten klaar te maken, gaf Simpson de zaklantaarn met de woorden 'Hier is iets dat je nog van dienst kan zijn, Harold'. Lowe maakte er dankbaar gebruik van en wist nog enkele mensenlevens te redden.

Maar een film in het donker is slecht uitvoerbaar. Cameron laat zijn Titanic zinken in een zee van licht. Zijn beelden zijn geïnspireerd door de illustraties van de Hollywood filmdecorschilder Ken Marschall die de Titanic in alle stadia van haar korte bestaan heeft weergeven. Zijn werk wordt in Amerika hogelijk gewaardeerd en wat overspannen als kunst aangeprezen. Cameron heeft de sfeer van die illustraties overgenomen en ze met kostbare computeranimaties tot leven gewekt.

Dat al dit licht absoluut niet nodig is, toonde in 1912 de zeeschilders Norman Wilkenson en Charles Dixon al aan. Zij maakten schilderijen van de schipbreuk, afbeeldingen in nacht en duisternis die nog altijd tot de beste gerekend worden.

    • Edward de Groot