Chauffeur zet streekbus aan de kant

Chauffeurs van streekbussen in Groningen, Friesland en Drenthe hebben vandaag gestaakt. Ze voorzien banenverlies als gevolg van toenemende concurrentie in het streekvervoer.

HOOGEVEEN, 24 NOV. “Actie, actie, actie”, klinkt het rond het middaguur uit de monden van een paar honderd VEONN-chauffeurs. Ze hebben zich verzameld voor het gemeentehuis van Hoogeveen, waar ze burgemeester S. Faber een petitie aanbieden.

De chauffeurs eisen dat minister Jorritsma (Verkeer en Waterstaat) zich houdt aan een belofte die ze twee jaar geleden deed en die inhield dat de werkgelegenheid bij de noordelijke busmaatschappijen GADO en VEONN niet in gevaar zou komen wanneer zij hun monopolie in het streekvervoer kwijtraken. De chauffeurs willen voor woensdag een antwoord van de minister, anders blijven ze actievoeren.

Maar zo veel tijd heeft de minister helemaal niet nodig. Want kort na het begin van de actie laat ze al weten dat ze er niet over piekert aanvullende maatregelen te nemen ter bescherming van de werknemers van streekbusbedrijven die met concurrentie te maken krijgen. De bestaande wettelijke regelingen zijn volgens haar afdoende.

Hans de Boer, 10 jaar chauffeur bij VEONN in Assen, is daar allerminst gerust op. “Belachelijk dat niet is geregeld dat chauffeurs worden overgenomen door het nieuwe busbedrijf. Dat was toch beloofd. De gemeente Hoogeveen en de provinciale bestuurders moeten daar nu wat aan doen. Op volle kracht. In Groningen heeft de provincie alles gedaan om de PTT in de stad te houden. Diezelfde provinciale bestuurders doen nu niks voor de chauffeurs; ze laten ons stikken.”

Gisteren, op zijn rit van Assen naar Groningen, heeft De Boer de meningen gepeild van de passagiers in zijn bus. Ze stonden allemaal positief tegenover de staking, zegt hij. “De mensen begrijpen dat men ons ons brood dreigt af te nemen. Ze waren daarvoor heel gevoelig. 'Succes jongen', riepen sommigen bij het verlaten van de bus.”Het is niet voor het eerst dat in het stads- en streekvervoer wordt gestaakt tegen de komst van concurrentie en marktwerking, en de mogelijke gevolgen daarvan voor het personeel. Drie jaar geleden legde een staking het busvervoer bijna vier weken geheel plat. Aanleiding: de discussie over flexibeler arbeidsvoorwaarden, volgens de werkgevers nodig om de strijd met andere vervoerders aan te kunnen op het moment dat bus, tram en metro de vrije markt op zouden gaan. Twee jaar geleden, net als nu vlak voor sinterklaas, werd een staking op het laatste nippertje afgewend.

Het stads- en streekvervoer wordt de komende jaren stukje bij beetje aanbesteed - en dat leidt tot veel verzet, zowel van werkners- als aan werkgeverszijde. Eerst was het busgigant VSN zélf die de toekomstvisioenen van het ministerie over regionale concurrentie tussen een in kleinere bedrijven op te splitsen concern niet deelde.

Intussen worden de plannen van de minister stilaan werkelijkheid. VSN heeft zich schoorvoetend neergelgd bij de plannen en voorgesteld zich op te splitsten in twee nieuwe bedrijven. En binnenkort vinden in Hoogeveen en het Oldambt de eerste aanbestedingen door provincies plaats.

In de nieueuwe opzet zal het openbaar vervoer per regio telkens voor een beperkte periode - een jaar of vijf - worden aanbesteed. Vervoerbedrijven kunnen dingen naar een concessie. Hoewel de duur van die concessie dus beperkt is, is het niet de bedoeling dat al het personeel daarna op straat komt te staan en de nieuwe concessiehouder met nieuw personeel (en goedkopere arbeidsvoorwaarden) gaat beginnen.

Mede op grond het advies van een commissie van werkgevers en werknemers onder leiding van de Nieuwegeinse burgemeester J. Laan is een stelsel van regels tot stand gekomen dat zo veel mogelijk waarborgen moet bieden voor het personeel dat is betrokken bij de overgang van een concessie van het ene naar het andere bedrijf. Uitgangspunt daarbij is dat de nieuwe concessiehouder in beginsel het betrokken personeel overneemt, waarbij het personeel de oude arbeidsvoorwaarden houdt totdat de CAO afloopt. Daarna moet gewoon een nieuwe CAO worden afgesloten, waarbij de betrokken partijen uiteraard vrij zijn eventueel andere afspraken te maken. Ook voor het behoud van pensioenaanspraken zijn afspraken gemaakt.

Niet vast staat dat ál het personeel overgaat. Indien de nieuwe concessiehouder minder vervoer gaat verzorgen, is er natuurlijk minder personeel nodig. Het bedrijf is dan echter niet vrij om de beste werknemers eruit te pikken, maar moet een dwarsdoorsnede van het personeel overnemen. Het overige personeel staat dan wel op straat, waarbij de regels gelden voor collectieve ontslagen.

Inzet van het huidige conflict vormen de 'bestekken' van de noordelijke provincies voor de eerste aanbestedingen. In deze bestekken, in feite de criteria voor aanbesteding, blijken de voorwaarden 'geen ontslagen' en 'behoud van arbeidsvoorwaarden' niet opgenomen. De provincies en het ministerie vinden dat niet nodig, omdat voor de overgang van het personeel al wettelijke regels bestaan en er nog meer in de maak zijn. Alleen tegen ontslagen door vermindering van het vervoer bestaat geen bescherming. Nader overleg moet in de loop van de dag uitwijzen waar de stakers nu precies op uit zijn.

Aan het begin van de middag hebben zich in Hoogeveen zo'n 300 stakende buschauffeurs verzameld. Chauffeur en actieleider W. Bouwmeester legt uit dat de staking keihard nodig is om Jorritsma “wakker te schudden”. Er moet een waterdichte baan-garantie komen. “ De banen van onze mensen zijn in gevaar”, vervolgt hij. “Onze nieuwe baas, wie het ook wordt, zal willen bezuinigen naar het voorbeeld van Engeland en Zweden. In die landen huren de werkgevers alleen maar chauffeurs op afroep in. Het is er wel een puinhoop door geworden.” Zijn wat oudere collega-chauffeur K. Boer sloft als een van de laatsten weg bij de protestbijeenkomst. “Het ziet er somber uit”, zucht hij. Twintig jaar, zegt Boer, werkt hij bij het stadsvervoer in Assen. “Als onze staking niks uithaalt, rijden er volgend jaar allemaal goedkope krachten van 18 jaar op onze bussen en worden wij gedumpt. Vreselijk, ik heb ook nog een gezin.”

En op gaat het naar de actiebijeenkomst in Assen. In een stoet van circa 200 claxonnerende bussen verlaten Boer en de andere stakers Hoogeveen.