Staarsteek met druppels; Mammon splijt gemeenschap Nigeriaanse staargenezers

OP DE HELE WERELD leven zo'n zestien miljoen staarblinden. Volgens de Leidse arts Walter Schrader (41) is dit stuwmeer, dat al jaren bestaat, niet weg te werken door de troebele ooglenzen operatief te verwijderen. Deze staarlijders wonen vooral in arme landen, op het platteland, waar weinig oogheelkundige infrastructuur is.

Hij meent in Nigeria een doeltreffende, veilige, simpele en goedkope methode ontdekt te hebben om deze blinden in de toekomst te bevrijden van hun staar (cataract). Eerder werd werd in deze bijlage stapsgewijs verslag gedaan van zijn onderzoek naar de resultaten van deze inheemse staarbehandeling, die - volgens de genezers - niet-invasief is. De kwintessens van de techniek kreeg Schrader echter niet te zien.

Toch is zijn werk in de prijzen gevallen. De Franse oogarts Jean Mariotti uit Ajaccio (Corsica) kreeg op het vijfde internationale medische filmfestival in Amiens in 1996 de eerste prijs voor zijn oogheelkundige video getiteld: Traitement traditionnel de la cataracte. Walter Schrader en de Amerikaanse hoogleraar in de klinische oogheelkunde uit Houston (Texas), Louis Girard, waren mede-auteurs van deze video.

Girard bewerkte ook ijverig Schraders artikel voor de American Journal of Ophtalmology. Hij vroeg aanvullende informatie, zoals namen en adressen van de genezers. Het artikel is nog niet geaccepteerd voor publicatie, maar Girard heeft wel samen met Nigeriaanse zakenlieden contact gelegd met de genezers om zo snel mogelijk achter de samenstelling te komen van de druppels, die daar - volgens de inheemse genezers - gebruikt worden bij het behandelen van staar. Hij beloofde een kwart miljoen dollar voor de druppels, als ze zouden werken.

Maar het hoofd van de dynastie van staargenezers Alahadji Nasidi en zijn oudste zoon Mohammed wilden geen contact met Girard, omdat zij de Nigeriaanse zakenlieden niet vertrouwden. Andere leden van de Nasidi-clan gingen wel met Girard in zee. Girard kreeg een staarbehandeling met druppels te zien, waarover hij in zijn video, die de therapie helaas niet in zijn geheel toont, roept: “Ik heb de demonstratie net gezien, het is overduidelijk, de oogdruppels werden ingebracht en de lens begon binnen een paar minuten te zakken tot helemaal onderin. Deze demonstratie is absoluut fantastisch.” En hij kreeg een mengsel mee van kruidenextracten.

In zijn lab in Houston heeft hij dit op dieren- en mensenogen getest om te zien of de ophangvezeltjes van de ooglens er in oplossen. Maar die losten niet op. Toch bleef hij zo enthousiast over de traditionele kruidenbehandeling dat hij opnieuw naar Nigeria ging. Deze keer zette hij, let wel, staarsteken geheel op video. Een techniek die de Nasidis kenden, maar eerder als inferieur hadden omschreven. De Nasidis met wie Girard wel contact had vertelden hem nu, dat ze de niet-invasieve behandelingsmethode niet gebruikten en dat ze hem bij zijn eerste bezoek gefopt hadden. Volgens Schrader was Girard hierover zo ontgoocheld dat hij concludeerde dat alle behandelingen van staar van de hele Nasidi-clan simpele staarsteken zijn.

Volgens Schrader is het de vraag of Girard het juiste kruidenextractenmengsel meekreeg. Ook keek Girard, volgens Schrader, ten onrechte slechts naar één - verondersteld - werkingsmechanisme van de druppels, hij had ook naar een mogelijk oogdrukverlagende en verdovende werking moeten kijken. Maar Girard was, aldus Schrader, uit op een specifieke stof, waarvoor hij blijkbaar veel geld over had, zonder echt uit te zijn op de techniek van de Nasidis, die voor de arme staarblinden daar de goedkoopste therapie is.

Wie zo'n enorm bedrag uitlooft in zo'n arm land roept spanningen op. Die zijn dan ook niet uitgebleven. Helaas. De familie Nasidi is uiteengevallen. De pater familias en zijn oudste zoon bleven met Schrader samenwerken, vier ander familieleden en vijf tussenpersonen gingen met Girard in zee. Twee familieleden zitten nu in het gevang op verdenking van het achteroverdrukken van dollars. Schrader heeft Girard dan ook geschreven dat hij duidelijk moet maken of en hoeveel geld hij precies gaf, en aan wie, om zo te proberen eventuele valse beschuldigingen ongedaan te maken. Mohammed, van dit alles op de hoogte, wil met zijn vader blijven meedoen aan verder onderzoek naar het werkingsmechanisme van hun niet-invasieve behandeling van staar met extracten. Uiteraard onder de voorwaarde van bescherming van de herkomst ervan, om te voorkomen dat de Nasidis hun broodwinning verliezen.

Schrader hoopt nog steeds dat de Nasidis opening van zaken geven. Werken ze met druppels of met een naald, met beide of een combinatie? “Ik vind het nog steeds het waarschijnlijkst dat de Nasidis over een niet-invasieve methode beschikken om staar te behandelen, al is het wetenschappelijk bewijs nog niet geleverd. De maatschappelijke waarde van de therapie, invasief of niet, acht ik al wel bewezen. Wat de techniek ook is, ik wil hem zo nauwkeurig mogelijk beschrijven, en onderzoeken of hij te vervolmaken is qua indicatie, anesthesie, steriliteit en pupilverwijding, zodat je er ook staarblinden mee kan helpen die nu niet of slecht geholpen worden.”

U kunt dit no-budgetonderzoek steunen op postgiro 4251896 ovv staar, Werkgroep Remedi, Postbus 170, 2300 AD Leiden. Ook de videobanden zijn te bestellen.

    • Pek van Andel