'Met dit lijf won ik in Argentinië de verkiezingen'

Vijfenveertig jaar na de dood van Eva Perón wordt de politiek in Argentinië opnieuw op zijn kop gezet door een vrouw. De 66-jarige Graciela Meijide heeft playboy-president Menem in de flank geraakt.

BUENOS AIRES, 22 NOV. “Een goede huisvrouw en oma misschien”, schamperde president Menem nog een paar dagen voor de verkiezingen. Inmiddels lijkt hij de beperktheid van zijn berekeningen te moeten inzien. Middelbaar, professioneel, en niet met operaties en diëten in model gebracht. Een vrouw die het absolute tegendeel is van alles wat de Argentijnen tot nu toe in vervoering heeft gebracht. Hoe zou zij een bres kunnen slaan in het door Menem opgetrokken peronistische bolwerk? Hoe zou zij plotseling de gedoodverfde kandidaat kunnen zijn voor het komende presidentschap?

Bij de verkiezingen van twee weken geleden bleek Graciela Fernandez Meijde (66) de grootste misrekening te zijn van het achtjarige regime van de macho-president. “Jullie weten heel goed dat de grootste preoccupatie van mijn leven altijd de vrouw is geweest”, zei Menem een tijdje geleden bij de oprichting van de 'presidentiële vrouwencommissie'. “Ik hou van alle vrouwen ter wereld”, handkuste hij de zaal vol minirokken toe. “En nu niet beginnen met ruzie maken, hè”, moedigde hij de dames van de commissie aan.

Twee jaar lang heeft de commissie echter niets anders gedaan dan de kabinetsvergaderingen opluisteren met 'vrouwelijk schoon', zoals Menem het trots definieerde. Het enige rapport dat de dames produceerden bestond uit een bevestiging van de standpunten van Menem dat abortus in Argentinië verboden moet blijven, echtscheiding ontoelaatbaar is, en de 'natuurlijke' plek van de vrouw het gezin is.

De verkiezing van Graciela Meijide als oppositieleidster in het parlement betekent een radicale breuk met de politiek zoals die tot nu in Argentinië gevoerd is. De cadeautjes die de peronisten aan de armen uitdeelden; de ontvoering en intimidatie van oppositiekandidaten; de vergelijking van de oppositie met het nazisme, en van Graciela Meijide met een 'gorilla' - het heeft allemaal niet geholpen de kiezers ervan te weerhouden een flinke dreun aan het peronisme van Menem uit te delen.

“Ik bestond allang voordat de barbies van Menem verschenen. Ik kan goed koken, maar ik kom niet achter de pannen vandaan”, lacht Graciela Meijide nadat ze haar tassen en papieren op een stoel heeft gegooid. Een grote vrouw met wit-geblokte kousen om haar benen. Zodra ze het hoofdkantoor van de verenigde oppositie komt binnengewerveld is het gebouw vol.

Ontspannen praat de vroegere mensenrechtenactiviste en lerares Frans met het groepje journalisten. “Och liefje, ik heb nog zoveel om weg te laten opereren”, antwoordt Meijide op de vraag van een Argentijnse verslaggever wanneer ze denkt de wallen onder haar ogen weg te halen. Ze gaat met haar handen over haar lijf. “Hiermee heb ik de verkiezingen gewonnen”, zegt ze. “Misschien was dat wel de winnende kaart.”

In werkelijkheid zijn het de kracht, de eerlijkheid en de professionaliteit van Meijide die haar de stemmenwinst hebben bezorgd, zo blijkt uit een recent opinieonderzoek. “Natuurlijk is het imago van de kandidaat belangrijk”, geeft Meijide toe. Zeker in een land waar alles om beelden draait. Plotseling is daar een vrouw die onafhankelijkheid uitstraalt. 'Rijkeluiskandidaat' en 'verwaand nest' noemden haar opponenten haar in het peronistische kamp. “Het enige dat ik kan zeggen is dat ik er niets voor gedaan heb. Ik heb geen pr-adviseur, zelfs geen kapper.” Ze stopt een stuk tomaat in haar mond en grinnikt. “Toch heeft mijn imago de mensen aangesproken. Zoiets heet misschien een fenomeen.”

Het belangrijkste is volgens Meijide de beslissing van de twee oppositiepartijen geweest om een samen te gaan. Op 2 augustus dit jaar vormden de Radicale partij van ex-president Alfonsin en het links-liberale Frepaso de Alliantie die nu de meerderheid van de peronisten van Menem in het parlement heeft gebroken. “Het is een stap in de richting van een volwassen democratie”, zegt Meijide. “Een breuk met het idee dat het parlement niet telt. Dat er alleen kan worden bestuurd door een macht die zich opsluit in zijn paleis. Het einde ook van de hoogmoed dat je te maken zou hebben met een onderontwikkelde bevolking die niet in staat is om te gaan met gezonde machtswisselingen, meerderheden en minderheden.”

De troef die het peronisme tegen Meijide en haar Alliantie had ingezet was de vrouw van de gouverneur van de provincie Buenos Aires. “Gisteren stond er weer een arme vrouw met drie kinderen voor mijn deur. Ze huilde. Dan kan je als vrouw van de gouverneur niet zeggen: ik geef je niks. Dat kán ik eenvoudig niet.” Dit is ongeveer het politieke credo van liefdadige Hilda. In de provincie waar dankzij het harde beleid van haar man meer dan twintig procent werkloosheid heerst, moet meer 'liefde' komen. Na een flinke face-lift werd Hilda Duharte door haar man op campagne gestuurd. Zittend op het dak van de campagnewagen mocht ze zich in haar roze en lichtblauwe mantelpakjes graag met Eva Peron vergelijken. Net als de jonge vrouw van dictator Perón wil Hilda 'in dienst van de armen leven'.

“Hoezo”, explodeert Meijide. Ze stoot er haar kop koffie bij om. “Eva Perón leefde in de jaren vijftig, toen er een industriële revolutie in Argentinië plaatshad. Er was nog geen sprake van voorzieningen. Evita sublimeerde haar eigen lijden in een groot gevoel voor de armen. Wat Eva Perón deed was revolutionair. Ze zei: zijn er behoeften dan moeten er rechten zijn. Op haar eigen emotionele manier pleitte ze voor een sociale staat. En dat heeft niets maar dan ook niets te maken met het pre-peronistische liefdadigheidsvertoon van mevrouw Hilda Duhalde.”

De resultaten hebben uitgewezen dat ook de fabrieksbevolking van de verarmde provincie dit zo ziet. Weinig analisten geloofden aanvankelijk dat Meijide in het hart van het peronisme kon triomferen. Meer dan zevenduizend liefdadigheidsdames bedelen onder het commando van Hilda elke dag veertigduizend zwangere vrouwen en kinderen in de provincie Buenos Aires. Melk, voedselpaketten en medische bijstand zijn de sterke punten op haar menu. De fondsen waarmee Hilda haar liefdeswerk bekostigt lopen in de miljoenen dollars, en zijn via duistere wegen allemaal uit de staatskas afkomstig. “Ik denk dat de mensen er genoeg van hebben de staat als privébedrijf van de peronisten behandeld te zien”, zegt Meijide. Al vanaf de oprichting van de Alliantie onderstreept ze dat de oppositie geen omverwerping wil van het bestaande economische neo-liberale model. Wel pleit Meijide voor het herstel van een minimum aan sociale zekerheid en voorzieningen. “In zijn privatiserings-rage heeft Menem zelfs het laatste asperientje uitverkocht”. Ziekenhuizen en scholen vallen uit elkaar. Uitkeringen bestaan niet meer, in een land waar meer dan 17 procent van de beroepsbevolking werkloos is.

'Het maakt niet uit of hij steelt, als hij maar hándelt'. Dat was de slogan waarmee Menem acht jaar geleden werd verkozen. Nu de peso gestabiliseerd is, en de economie gesaneerd, beginnen de mensen zich te ergeren aan de excessen van Menem. “Tekenend is de verontwaardiging die de bouw van de landingsbaan bij Menem's buitenhuis nu heeft opgeroepen”, zegt Meijide. Met publieke gelden heeft de president een landingsbaan laten bouwen, zonder zich af te vragen wat het publieke nut kan zijn van een vliegveld bij een dorp met 400 inwoners. Dit is typerend voor megalomane manier waarmee Menem het land bestuurt, zegt Meijide. “Hij denkt dat Argentinië hem een landingsbaan schuldig is, omdat hij Argentinië van de inflatie gered heeft. Zoals hij nu ook denkt het debat in de peronistische partij de mond te kunnen snoeren, omdat híj toch de president is.”

Over haar eigen presidentiële ambities wil Meijide het nu nog niet hebben. “Het is duidelijk dat ex-president Alfonsin dorst heeft naar een nieuw mandaat. Maar als we nu al onze gezichten met oorlogskleuren zouden beschilderen, het mes tussen de tanden nemen over mogelijke presidentskandidaten, dan blazen we onze prille Alliantie in één keer op.”

Toch ontkomt Meijide niet aan de vraag. In de Argentijnse pers is ze allang tot nieuwe president gebombardeerd. Stel, áls ze nu eens door de Alliantie zou worden gevraagd. Wat zou dan haar antwoord zijn? “Eerst zou ik naar het programma vragen. En dan zou ik heel bang beginnen te worden.” Waarom? “Omdat de mens die niet bang is voor een taak als deze of gek is, of onverantwoordelijk.”

Toch straalt Meijide weinig uit dat op angst lijkt. De danspas die ze op de dag van de overwinning in haar slaapkamer maakt, de lange neus die ze naar het televisiescherm trekt wanneer haar tegenstander Hilda als verliezer verschijnt. Alles is op foto vastgelegd en bepaalt het beeld van helse dame dat in Argentinië zoveel sympatie heeft gewonnen. Waar komt dat ongedwongen optreden bij haar vandaan? Vanwaar haar rust? “Kleintje”, zegt Meijide hoofdschuddend. “Ik heb verloren toen mijn zoon verdween. Nadat ik moest erkennen dat ik hem nooit meer zou vinden, is alles wat er in het leven gebeurt pure winst.” Het is de allereerste keer dat Graciela Meijide praat over de ontvoering van haar zoon tijdens de militaire dictatuur (1976-1983). Anders dan de moeders van de Plaza de Mayo heeft ze de verdwijning van haar kind nooit tot politieke vlag gemaakt. Waarom niet? “Omdat ik nooit heb gestreden voor verloren zaken. Het terugvinden van de resten van mijn zoon, de berechting van zijn beulen. In het Argentinië van nu is dat, hoe pijnlijk ook, een onmogelijke zaak.” Meijide legt uit dat de wetten van het generaal pardon niet kunnen worden teruggedraaid. “Je kunt niet iemand amnestie verlenen, en daarna toch weer berechten. Dat is téchnisch, juridisch, en misschien ook wel ethisch onmogelijk.”

Natuurlijk steekt het haar dat erkende beulen en moordenaars nog steeds officiële politieke functies vervullen. “Maar ook zij zijn verkozen, net als ik.” Meijide gaat met haar handen door haar geblondeerde haren. “Tijdens de dictatuur heb ik diep nagedacht over het land dat ik mijn kleinkinderen toe had gewenst. Ik zei tegen mezelf: De grootste wraak die ik de intoleranten toewens is te leven in een heel tolerant en democratisch land. Welnu, met die wraak zijn we weer een beetje opgeschoten nu.”

    • Marjon van Royen