Daar komen de vutters

AFGELOPEN maandag was het even helemaal E.R. op de intensive care van het VU Ziekenhuis in Amsterdam. Om de een of andere reden viel tijdens het bezoekuur plotseling de stroom uit, inclusief de noodstroomvoorziening. Typisch zoiets dat onmogelijk is, maar dan toch gebeurt.

Gelukkig wierpen op de kinderafdeling behalve het aanwezige personeel ook bezoekers zich manmoedig op de beademingspompen, waarmee ze voorkwamen dat de storing in een tragedie ontaardde. Mooi werk van dat personeel, en van die bezoekers. Maar het incident is ook een niet mis te verstane waarschuwing voor het soort van storingen dat over dik twee jaar, rond de eeuwwisseling bij tientallen tegelijk te verwachten is. Zoals inmiddels iedereen wel weet, werkt het merendeel van de computers en de daarop draaiende software met datums waarin het jaar met twee cijfers wordt weergegeven. Volgens zulke apparatuur en programmatuur leven wij nu in het jaar 97, volgend jaar in 98. Dat is geen probleem, maar na 99 gaat het mis: dan breekt het apocalyptische computerjaar 00 uit.

Die dubbele nul staat bekend als het millenniumprobleem, hoewel het eigenlijk om twee problemen gaat. Het eerste is, dat heel wat systemen zo'n datum domweg niet accepteren. Dubbelnul betekent voor hen 'geen datum', of 'invoerfout', of gewoon niks, en ze slaan op tilt. Gevallen daarvan doen zich al een tijd lang voor, vooral met betaalpassen en creditcards die in of na 2000 verlopen. De eerste series daarvan werden door PIN-apparaten subiet geweigerd. Systemen die een jaar 00 wel accepteren, gaan alsnog massaal voor de bijl vanwege het tweede probleem, dat optreedt zodra er datums met elkaar vergeleken worden. '00' is nu eenmaal kleiner dan '99', en dus, in termen van tijd, ouder. Er zijn al ladingen kersverse producten uit flink geautomatiseerde distributiecentra linea recta naar de leverancier teruggestuurd omdat de houdbaarheidsdatum schromelijk was overschreden. Vers tot het jaar nul, da's geen zuivere koffie, dacht de computer in alle onschuld.

Tot zover lijkt het millenniumprobleem hinderlijk, maar niet rampzalig, en zelfs op een wat slapstick-achtige manier komisch. Maar er is meer aan de hand, veel meer. Bijna alles wat met administratie te maken heeft, loopt, als er niets gedaan wordt, hopeloos in de soep: facturering, voorraadbeheer, distributie, de uitbetaling van salarissen, pensioenen en uitkeringen, periodieke overschrijvingen. En dat doet echt zeer. Vandaar dat heel wat vooral grotere bedrijven en instellingen al naarstig bezig zijn om hun zaakjes op orde te krijgen, en de tweecijferige jaaraanduidingen uit hun bedrijf te vlooien. Zo naarstig, dat de arbeidsmarkt voor automatiseerders volkomen uit de hand aan het lopen is. Een ding is dan ook zeker: het is godsonmogelijk dat alle systemen op tijd zullen zijn opgeschoond. Er zal dus naarmate de eeuwwisseling naderbij komt, nog van alles misgaan. Het wordt struikelen over de drempel.

Zelfs de overheid en de werkgeversorganisaties hebben al een tijd in de gaten dat het millenniumprobleem serieus is. Eerder dit jaar werd een Millenniumplatform opgericht, dat een week geleden met de eerste aanbevelingen kwam: het tekort aan gekwalificeerd personeel moet worden opgevuld met vutters en pensionado's. Die hebben bovendien het voordeel dat ze goed thuis zijn in vooral vroeger veel gebruikte computertalen als COBOL. Geheel in stijl roept men dat er fiscale maatregelen moeten komen om het voor het leger van grijze COBOLds aantrekkelijk te maken weer aan de slag te gaan. Automatiseerders weten wel beter. Wat nou fiscaal aantrekkelijk? Nog even, en een AOW-trekkende automatiseerder kan zijn verouderde kennis tegen elk willekeurig uurtarief te gelde maken. Zwart, desnoods.

Veel helpen zal het overigens niet. Hoe duurder en schaarser de automatiseerder wordt, hoe meer het voorrecht hem in te huren voorbehouden blijft aan grote bedrijven met dienovereenkomstige budgetten. Maar dat zijn nu juist vaak de bedrijven die al flink bezig zijn met reparaties. Het ware venijn zit dan ook elders, op twee plekken.

Ten eerste in het midden- en kleinbedrijf. Reken maar dat de grote banken zullen zorgen dat ze voor 2000 hun stoep schoon hebben. Maar dat garandeert allerminst dat u in januari 2000 uw salaris betaald krijgt. Dikke kans, namelijk, dat uw eigen werkgever de betalingsopdracht de deur niet uitkrijgt, omdat hij te laat besloot zijn apparatuur te laten doorlichten, de kosten ervan niet kon opbrengen, of omdat hij de gok nam dat het allemaal wel los zou lopen.

Overheidsinstellingen zijn ook van die poelen van ellende, dat kun je zo zien aankomen. Menige sociale dienst, bijvoorbeeld, heeft een veelbewogen en ongelukkige automatiseringshistorie. Het wemelt in die wereld van de krakkemikkige, slecht gedocumenteerde systemen waarvan de bouwers allang gevlogen zijn. Juist dat soort diensten heeft noch het budget, noch de deskundigheid in huis om heelhuids over de drempel te komen. Wee de uitkeringstrekker van de 21e eeuw! Maar het ernstigste is, dat het datumprobleem niet alleen in programmatuur zit, maar ook in hardware. In chips. Chipsbakkers over de hele wereld zijn momenteel als razenden aan het testen welke series van welke typen, die ze ooit geleverd hebben, bestand zijn tegen de eeuwwisseling, en welke niet. Dat is op zichzelf al monnikenwerk, maar vervolgens moeten miljoenen, zo geen miljarden foute chips ook vervangen worden. Foute chips die letterlijk overal kunnen zitten. Ook in systemen die ogenschijnlijk helemaal niets met datums van doen hebben. Ook verstopt in talloze apparaatjes die we niet eens als computers herkennen. Die mooie moderne verwarmingsthermostaat, bijvoorbeeld. De beveiliging en beseining van spoor- en tramwegen. Ze schuilen in liften, in airco's, koelsystemen, inbraakalarmen, tijdsloten, interne telefooncentrales, interliner-bussen, straatverlichting, en uiteraard in de beregeling van het elektriciteitsnet. Veel van die dingen zullen domweg over het hoofd gezien worden, of niet op tijd gerepareerd. Wat op de VU gebeurde liet zien hoe afhankelijk we van al die systemen zijn. Het wordt een kil nieuwjaar, straks.

    • Rik Smits