Status aparte voor arm Den Haag

De gemeente Den Haag krijgt eenmalig één miljard gulden van het rijk om uit de schulden te komen. Wat heeft Den Haag dat de twaalf overige gemeenten die onder curatele van de overheid staan, niet hebben?

DEN HAAG, 21 NOV. Schulden teisteren de gemeente Den Haag al jaren. De schuld is tot ruim één miljard gulden opgelopen en Den Haag krijgt volgend jaar hetzelfde bedrag om er vanaf te komen. Dat schrijft minister Zalm van Financiën aan het kabinet in een brief over de rijksbegroting van dit jaar. Maar waarom krijgt Den Haag zoveel en waarom, bijvoorbeeld, Doesburg zo weinig? Beide gemeenten staan onder curatele van het rijk, als een zogenoemde artikel 12-gemeente.

Een gemeente met zo'n etiket krijgt een aanvullende uitkering uit het Gemeentefonds, de rijkssteun voor de lokale overheid. De prijs die de gemeente daarvoor moet betalen is streng toezicht van het rijk op het gemeentelijk beleid. In totaal krijgen dertien artikel 12-gemeenten dit jaar 211 miljoen gulden extra. Dit jaar komt daar het miljard voor Den Haag bij. Het solidariteitsbeginsel is steeds uitgangspunt, want de overige 549 gemeenten zien hun uitkering uit het Gemeentefonds hierdoor dalen. Den Haag moet het miljard dat het van andere gemeenten krijgt ook weer terugbetalen binnen acht jaar.

De gemeente Den Haag heeft een status aparte, vindt de gemeente Den Haag, want nergens in Nederland zijn de financiële, sociale, economische en ruimtelijke problemen zo groot als in de residentie. De gemeente heeft van alle grote steden in Nederland de laagste economische groei en de laagste ontwikkeling van de werkgelegenheid. Den Haag is bovendien veruit de grootste gemeente van alle gemeenten die onder curatele staan. Daarom is het logisch dat het miljard van het rijk daarheen gaat, en niet naar de overige twaalf artikel 12-gemeenten. Althans, dat vinden ze in Den Haag.

“Wij kijken altijd jaloers naar de grote steden”, zegt wethouder W. Pingen van financiën van Almelo, ook een artikel 12-gemeente. “Die kunnen harder naar de politiek roepen en meer invloed uitoefenen.” Vooral Den Haag: “De gemeente Den Haag zit natuurlijk dicht bij het vuur, dicht bij politiek Den Haag”, verklaart Pingen. “U kunt ons overigens feliciteren, want per 1 januari zijn we onze artikel 12-status kwijt.”

De gemeente Schoonhoven staat nu drie jaar in de boeken als artikel 12-gemeente. Schoonhoven is nog in onderhandeling met het ministerie van Binnenlandse Zaken over de hoogte van de uitkering voor dit jaar. “Daarmee moeten we onze begroting zien rond te krijgen”, legt burgemeester D. Wassenberg-Welp uit. “Als we relatief evenveel zouden krijgen als Den Haag, dan komen we een heel eind.”

De woordvoerder van die gemeente wordt niet moe het rijtje op te dreunen van de specifieke Haagse problemen die de eenmalige financiële steun rechtvaardigen. Den Haag kan geen kant op, ingeklemd als het ligt tussen zee en randgemeenten. Daardoor komt er nauwelijks geld binnen voor de verkoop van grond en zijn de kosten voor het ontwikkelen van de schaarse grond hoog.

Verder is de economische groei van de stad mager en de werkloosheid hoog. Veel mensen die in Den Haag werken zijn weliswaar redelijk welgesteld, maar wonen elders. Daardoor moet de gemeentekas het hebben van mensen met een laag inkomen. Inmiddels kampt de gemeente met een schuld van meer dan één miljard gulden en wil zelf tot in de volgende eeuw onder financieel toezicht blijven staan.

Den Haag vroeg de artikel 12-status zo'n drie jaar geleden aan. Maar niet nadat het jarenlang had geprobeerd zelf uit de problemen te komen. Alles werd gedaan om het vermaledijde artikel 12-etiket, maar niet op de pui van het stadhuis te hoeven plakken. “Want de titel 'artikel 12-gemeente', daar ga je niet bepaald prat op”, zegt de gemeentewoordvoerder.

Naast Den Haag, Schoonhoven en Almelo, gaan ook Doesburg, Geldermalsen, Hilversum, Lelystad, Ouderkerk, Purmerend, Reiderland, Scheemda, Schoonhoven, Winsum en Gouda gebukt onder het artikel 12-keurmerk voor ontoereikend financieel beleid. Vooral voor de gemeente Gouda, dat al vele tientallen jaren het odium heeft niet op de centen te kunnen passen, is dat zuur. Want er zijn daar helemaal geen begrotingsproblemen, het enige probleem is de slappe bodem. Om die bodem op te hogen is extra geld nodig. Geld dat alleen via artikel 12 naar Gouda kan komen, waardoor het lijkt alsof die gemeente al jaren onder curatele staat.