Politiek onbenul

De vraag of staatssecretaris Tommel inderdaad het politiek stuk onbenul is dat Frits Bolkestein in hem ziet, is niet moelijk te beantwoorden, omdat Tommel zelf al het antwoord heeft gegeven. Toen Tommel indertijd werd gepolst of hij bestuurslid wilde worden van de Vereniging Nederland-DDR is hij naar eigen zeggen eerst naar de toenmalige minister van binnenlandse zaken gegaan om te vragen of dat wel kon.

Met andere woorden: Tommel had in dit soort zaken zelf een idee, waarbij idee staat voor benul. Tommel moest het aan een ander vragen. En had hij het nou nog maar aan Karel van het Reve gevraagd, dan was er nog niets aan de hand geweest, maar die wist hij niet te vinden. Misschien werd Karel van het Reve in die dagen door Tommel wel als politiek onbenul beschouwd. Je weet het niet, de wereld van de bestuursbaantjes zit raar in elkaar.

Het is nu het ogenblik om iets op te biechten. Zelf ben ik bijna lid geweest van een soortgelijke mantelorganisatie: de Vereniging Nederland-USSR. Erger nog: ik heb iemand anders laten opdraaien voor mijn lidmaatschap. Het moet in 1960 zijn geweest, toen ik mij in het hoofd had gezet om wereldkampioen schaken te worden, een groot misverstand dat maar enkele maanden heeft geduurd. Om mijn ambitie uit te voeren, was het raadzaam toe te treden tot de Vereniging Nederland-USSR, want die gaf ook een schaakblad uit. Dat was weliswaar gedrukt op van dat bruine armoedzaaierspapier, maar er stonden de mooiste partijen in van Botwinnik, Tal, Petrosjan en van al die andere Sovjet-schakers.

Helaas wilde mijn vader, die een echte communistenvreter was, dat blad helemaal niet in huis hebben. De onenigheid daarover werd een wekelijks terugkerende ruzie, tot wij een compromis bereikten. Mijn vader stemde er in toe om het abonnementsgeld te betalen, maar het abonnement zelf zou op naam komen van onze buurman, die het allemaal niets kon schelen. Vanaf die tijd ging ik elke woensdag mijn schaakblad bij de buren halen, om daarna in heerlijke momenten van volstrekte politieke onbenulligheid de middag achter de schaakstukken door te brengen. Dus Frits, als je er achter komt dat onze buren indertijd lid zijn geweest van de Vereniging Nederland-USSR, het was niet hun schuld, maar de mijne.

Terug naar Tommel. Van Tom Machielse, die het blad van de Vereniging Nederland-DDR in elkaar heeft gezet, kreeg ik een paar jaargangen ter inzage. Het is op veel mooier papier gedrukt dat mijn schaakblaadje van dertig jaar geleden. In jaargang 1985, nummer 3, vind ik het verslag van de reis die Dick Tommel als bestuurslid heeft gemaakt naar de DDR.

In zijn beschrijving van de DDR komt Tommel superlatieven tekort. Vriendschap, hartelijkheid en gastvrijheid, dat zijn de sleutelwoorden. Elk Oost-Duits bedrijf heeft een eigen kapper en de kinderopvang kost maar één markt per week, noteert hij met een uitroepteken. Een dissident komt hij er niet tegen, want overal is 'de sfeer bijzonder plezierig en ontspannen'. De organisatie is 'perfect' en de massabijeenkomst tegen het fascisme 'indrukwekkend'.

Over zijn bezoek aan Dresden schrijft hij dat hij 'niet kan begrijpen waarom juist deze stad, vol prachtige architectuur en kunstschatten, het slachtoffer moest worden van zo'n vernietigend bombardement'. De portee van die indrukwekkende demonstratie tegen het fascisme was hem kennelijk toch ontgaan.

In 1988, vlak voor de val van de muur, is er nog een dik jubileumnummer uitgekomen van het DDR-verenigingsblad. Herr Tommel is niet de enige die er met een fotootje in staat. Wij zien hoe de toenmalige premier Lubbers over twee volle pagina's allerhartelijkst handen schudt met zijn ambtsgenoot Honnecker. In een begeleidend schrijven spreekt Lubbers zijn grote waardering uit voor de rol van de vereniging.

Even verderop zien we een foto van Ed van Thijn en ook andere burgemeesters ontbreken niet. Bram Peper schrijft over 'de container van kindertekeningen over de vrede' die tussen de vriendschapssteden Dresden en Rotterdam heen en weer reisde. Kortom, er is voor Frits Bolkestein nog heel wat werk aan de winkel.

    • Max Pam