Odyssee door Carolina

Charles Frazier: Cold Mountain. Sceptre, 357 blz. ƒ 42,-

'Het was David tegen Goliath' concludeerden de Amerikaanse critici, nadat afgelopen dinsdag de National Book Award voor fictie naar Cold Mountain van Charles Frazier ging. Tegen alle verwachtingen in versloeg de debutant Frazier (47) de routinier Don DeLillo, die genomineerd was voor zijn unaniem lovend ontvangen Underworld. De jury van de prestigieuze NBA stelde een conventioneel verteld verhaal boven een kaleidoscopisch magnum opus, en zorgde zo voor een Amerikaanse pendant van de AKO-prijsuitreiking 1993, toen Het grote verlangen van Marcel Möring verkozen werd boven de 'Great Dutch Novel' van Harry Mulisch.

Over gebrek aan erkenning had de uit North-Carolina afkomstige Frazier overigens toch al niet te klagen. Zijn boek, dat zich afspeelt tegen de achtergrond van de Amerikaanse Burgeroorlog, kreeg uitstekende kritieken en staat al vanaf eind augustus nummer één in de bestsellerlijst van de New York Times. Met een miljoen verkochte exemplaren (gebonden!) is Cold Mountain de succesrijkste roman over 'the Old Confederate South' sinds Gone With the Wind. Ook in het Zuiden zelf, en vooral dát verbaast de boekenwichelaars, die immers hadden voorspeld dat een anti-oorlogsroman over een Zuidelijke deserteur (een outlier) nooit verkocht kon worden in een cultuur die nog steeds gebukt gaat onder de vernederingen van het verlies in de Burgeroorlog.

Cold Mountain vertelt in lyrische, licht-archaïsche taal het verhaal van Inman, een soldaat uit het Geconfedereerde leger, die na een ernstige verwonding in de slachting bij Petersburg/Virginia (1864) uit het hospitaal ontsnapt. Hij gaat richting Cold Mountain, zijn geboortegrond in het westen van North-Carolina, waar hij vier jaar eerder zijn geliefde achterliet. Zijn voettocht is vele honderden kilometers lang en levensgevaarlijk, want behalve kou, honger en andere ontberingen dreigen in de verlaten bossen zowel Federale verkenningspatrouilles als meedogenloze premiejagers die het op deserteurs gemunt hebben. Inman is getuige van zoveel moorden en ziet zo vaak de dood in de ogen 'that it seemed no longer dark and mysterious. He feared his heart had been touched by the fire so often he might never make a civilian again.'

Anders dan in eerdere romans over de Burgeroorlog spelen historische veldslagen geen rol in Cold Mountain. Fraziers voorbeeld, zo onderstreepte hij in interviews, was niet de Ilias maar de Odyssee. De avonturen van zijn hoofdpersoon volgen inderdaad een klassiek patroon: op weg naar zijn Penelope bevecht Inman monsters en wilde dieren, redt hij vrouwen en kinderen, ziet hij reisgenoten voor zijn ogen sterven, en moet hij de Circes en Calypso's van de backwoods weerstaan. Inman betoont zich een archetypische Amerikaanse held: een geestverwant van de personages van Hemingway, met hun bewonderenswaardige 'grace under pressure', en een tweelingbroer van de lone rangers van Cormac McCarthy, de Zuidelijke epicus die enkele jaren geleden met de zwart-romantische odyssee All the Pretty Horses de bestsellerlijsten bestormde.

De hoofdstukken over Inman worden gecontrasteerd met een verslag van het leven van zijn echtgenote in spe. Zij weet met hulp van een vriendin de in verval geraakte boerderij van haar gestorven vader te veranderen in een ontluikend Arcadië, waar zelfs de anarchie van de aflopende Burgeroorlog nauwelijks binnendringt. Aan de voet van de Cold Mountain leeft men naar de seizoenen, wordt het vee zelf geslacht en genezen open wonden met spinnewebcompressen.

Het is deze idyllische tekening van het landleven die volgens sommige critici het succes van Cold Mountain bepaalt. Frazier schreef, zoals hij het zelf uitdrukte, 'a memorial to what we've lost', en raakte kennelijk een gevoelige snaar in de door-en-door verstedelijkte en geïndustrialiseerde Verenigde Staten. Zoals de verkoopcijfers van de vergelijkbare 'Border Trilogy' van Cormac McCarthy al bewezen, kunnen Amerikaanse literatuurliefhebbers geen genoeg krijgen van de eerlijke rauwheid en gezonde onschuld van het platteland. Voor de niet-Amerikaanse lezer ligt dat wellicht anders. Hoewel Fraziers 'blood and soil'-romantiek goed geschreven is en nooit sentimenteel wordt, kon Cold Mountain mij niet de volle 350 bladzijden boeien. Vooral in het middendeel, na de zoveelste gastvrije boerin en het zoveelste goddelijk-desolate landschap, snakte ik naar een grote-stadsverhaal van Bret Easton Ellis, of gewoon een paar hoofdstukken Don DeLillo.

    • Pieter Steinz