In Moskou heeft de beurs niets van een crisis gemerkt

De Russische regering heeft de schade in deze week van lange messen beperkt kunnen houden. De fel omstreden hervormer Anatoli Tsjoebais heeft een veer moeten laten. Maar meer dan dat is het niet: hij blijft aan als vice-premier. En hij was toch al impopulair. Anatoli Tsjoebais is gewoon onmisbaar.

MOSKOU, 21 NOV. Het weekblad Argoementy i Fakti had Ruslands diepst gehate politicus begin deze week al gekruisigd. Zo stond Anatoli Tsjoebais op de omslag: blote torso, vertwijfelde blik, de armen gespreid, een handpalm plat op een exemplaar van het nog niet verschenen boek 'De Geschiedenis van de Privatisering in Rusland', met op de voorgrond een getatoeëerde beulshand ('Doema') die hem aan het boek nagelt.

Maar de montagefoto bleek te voorbarig. Boris Jeltsin heeft zijn botte-bijl-hervormer niet geofferd. Alleen een beetje gepijnigd: als eerste vice-premier mag hij niet tegelijk minister van Financiën blijven. Donderdag verscheen de president gekleed in een crèmekleurige sweater op de televisie om de ontknoping bekend te maken van het 'boekschandaal', dat onder Tsjoebais' bondgenoten al drie slachtoffers had gemaakt.

Klungelig, en slecht voor het land, noemde Jeltsin de deal die Tsjoebais en zijn assistenten hadden gesloten voor het schrijven van een boek over de verkoop van staatsbezit. Het was niet netjes om per persoon een voorschot van 175.000 gulden aan te pakken van een uitgever die gelieerd is aan een van de machtigste banken in Rusland. Door de verdenking op zich te laden dat het om smeergeld gaat, maakt Tsjoebais zich nog veel gehater dan hij al was.

Maar hij heeft ook veel krediet. “Hij is intelligent”, zei Jeltsin tot zijn verdediging. “Bekend over de hele wereld. Als het slecht gaat met Rusland, komen zijn contacten met het IMF en de club van POarijs goed van pas.” De president deed gewichtig, alsof hij het laatste woord over de affaire sprak. De Doema, die aan de hoekstenen morrelt van het door Tsjoebais uitgezette hervormingsbeleid, dient haar verzet op te geven en weer aan het werk te gaan. “Ik vraag de Doema-voorzitter deze zaak af te ronden en de begroting voor 1998 aan te nemen.”

En zo zal het gaan. De grootste fractie in het parlement, die der communisten, sputterde nog wat tegen en verschoof het begrotingsdebat naar 3 december. Maar het 'Kruisigt hem!' is verstomd. Eigenlijk is de Doema blij dat een van haar eigen leden, de competente econoom Michail Zadornov, is benoemd tot minister van Financiën, en dat ook de andere radicale hervormer in het kabinet, Boris Nemtsov, eveneens eerste vice-premier, een stukje van zijn macht - het ministerie van Energie - heeft moeten opgeven.

Wat is de balans van deze week van de lange messen? Zeker, alle kranten concluderen dat de behoudende premier Viktor Tsjernomyrdin zijn positie heeft versterkt ten opzichte van het Westers georiënteerde duo Nemtsov-Tsjoebais. Maar de beste graadmeter voor het vertrouwen in de Russische economie, de beurskoers, heeft zich de hele week niets van de regeringscrisis aangetrokken.

De aandelen 'Tsjoebais' zijn wat gezakt. 'Tsjernomyrdin' is gestegen. Dat is alles.

Al vijf jaar is de rossige Anatoli Tsjoebais een constante in de Russische politiek. De tsaar van de privatisering heet hij. En wegens zijn nauwe banden met Jeltsins invloedrijke dochter Tatjana: de Raspoetin aan het hof van Boris de Eerste. Altijd impopulair. Altijd pispaal. De omvorming van de commando-economie naar een vrije-marktsysteem, waar hij grotendeels voor kan tekenen, heeft miljoenen Russen tot de bedelstaf gebracht. De elite van Nieuwe Rijken, met hun stuitende voorliefde voor alles wat duur is, steekt daar schril bij af. Omdat deze tegenstelling in verkiezingstijd explosief kan zijn, werd Tsjoebais in de aanloop tot Jeltsins herverkiezing vorig jaar dan ook geofferd als zondebok.

Maar kort daarna dook hij op als campagneleider en vervolgens als hoofd van de presidentiële staf (tijdens Jeltsins langdurige ziekbed), in maart van dit jaar zelfs als superminister.

Het taaie gevecht tussen de communistische Doema en het min of meer kapitalistische Kremlin gaat door. De volksvertegenwoordigers slagen erin de voortgang van het hervormingsproces te vertragen. Maar de steven blijft gericht op het disciplineren van de overheidsfinanciën en het voldoen aan de eisen van het IMF. De 42-jarige Tsjoebais heeft zich onmisbaar gemaakt. En dus gedraagt Jeltsin zich niet als Pilatus.

    • Frank Westerman