Buitenland stort zich op het laatste restje van oud België

Het cultuurverschil tussen de banken BBL en ING is immens. Maar dat maakt de Belgische bank juist interessant als toegangspoort tot Frankrijk, vindt Derk Jan Eppink. Naarmate Europa dichterbij komt, blijft er minder over van de 'NV België'.

De overname van de Brusselse bank BBL door ING heeft in de 'Haute Finance' van de Belgische hoofdstad enkele gevoelige snaren geraakt. Men had het bod van ING verwacht en was er ook niet negatief over. “Een sentiment kan verouderd klinken in het Europa dat tot stand komt”, schreef de Brusselse liberale krant Le Soir. “Maar bij ons begint de filialisation een chronische ziekte te worden”, voegt de krant eraan toe.

Brussel voelt zich met de overname weer wat verder gedegradeerd tot filiaal van buitenlandse bedrijven.

In de Belgische hoofdstad ziet men nu de laatste pronkstukken van de 'Belgitude' in buitenlandse handen vallen. De nationale luchtvaartmaatschappij Sabena wordt al bestuurd door het Zwitserse Swissair, nadat een eerder huwelijk met Air France mislukte. En dit jaar kwam het Belgisch nutsbedrijf Tractebel in Franse handen.

In 1990 zei toenmalig minister van Verkeer Jean-Luc Dehaene dat het in een geliberaliseerd Europa niet uitmaakt onder welke vlag een vliegtuig vliegt. Twee dagen later werd hij op het matje geroepen bij koning Boudewijn. De minister mocht niet spotten met de 'tricolore'.

Met de overname van de BBL valt eigenlijk de laatste pijler van de 'Belgitude' ineen. Dat woord staat voor een geestesgesteldheid waarin het Brusselse, liberale, Franstalige establishment leefde. Bankiers, schrijvers, professoren, rechters kwamen hier in de salons bijeen waar Brussel een 'petit Paris' was. In die goede oude tijd was Belgie een eenheidsstaat en had Brussel als het ware drie kolonies: Congo, Vlaanderen en Wallonie. Het was, zoals voormalig premier Gaston Eyskens het typeerde: 'la Belgique de Papa'.

Maar Congo werd zelfstandig, terwijl Vlaanderen en Wallonië deelstaten werden met eigen macht. De bankwereld was nog het laatste bastion. Totdat ook dat in elkaar stortte. De bank Generale Maatschappij ging in 1988 over in Franse handen, om te voorkomen dat de Italiaanse industrieel Carlo de Benedetti ermee vandoor ging. En de BBL gaat nu de andere kant op. De bank komt in handen van 'les Bataves' en dat blijkt emotioneel een bittere pil.

Niet dat de meeste Vlaamse politici en kranten het zo erg vinden. Zij zien in de Belgitude de vergane glorie van de heren die in 'Le Cercle Gaulois' - een salon in het Park van Brussel - lekkere kreeften eten.

De Waalse media rouwen er evenmin om. Het Waalse hart klopt links en er is weinig leedwezen voor de rechtse beurs van Brussel. “Er is niets verbazends in deze kapitalistische concentratie”, zegt de socialistische partijkrant Le Peuple. Sommige pleitbezorgers van de Belgitude hadden nog gehoopt dat door fusie van de Generale Bank en de BBL alsnog de 'Grande Banque de Belgique' zou ontstaan. Maar “dat is bedriegerij van de tricolore”, vindt Le Peuple, waarvan de hoofdredacteur in het partijbestuur van de Parti Socialiste zit. “Een fusie van twee Belgische banken zou een ravage voor de werkgelgenheid zijn”.

De overname door ING is le moindre mal, het kleinere kwaad.

Maar de Brusselse kring met de sentimenten van de Belgitude is niet gerust. Intellectueel aanvaarden zij dat de overname plaatsvindt. Maar gevoelsmatig vertrouwt men les Hollandais niet. “Die Hollanders zijn zakenmensen; geen koorknapen”, zegt een vertegenwoordiger van het personeel van de BBL aan de Echo de la Bourse. Een Franse overname zou de pijn nog hebben verzacht. Want de Belgitude is francofoon en Parijs ligt voor la bourgeoisie belge mentaal dichterbij dan Amsterdam.

Daar komt bij dat de BBL allures heeft. De bank is veel minder 'meneer doorsnee' dan Aad Jacobs, de voorzitter dan de Raad van Bestuur van ING, die iets heeft van een degelijke apotheker. Het cultuurverschil tussen de BBL en ING is immens.

Maar dat maakt de bank juist interessant voor ING als toegangspoort tot Frankrijk. In de Echo de la Bourse vonden sommigen in de overname reeds “une profonde arrogance de nos voisins d'outre-Moerdijk” zitten.

Le Soir, de spreekbuis van de Brusselse liberale kringen en het vlaggeschip van de Belgitude, heeft veel moeite met 'les bataves'. Naast een filialisation vreest men ook een Vilvordisation. Deze term is afgeleid van de plaats Vilvoorde, waar eerder dit jaar Renault een fabriek sloot zonder enig overleg.

De krant geeft de schuld aan premier Dehaene, die geen 'nooit' uitsprak. Dehaene deed niets, want hij vindt dat in “Europa ieder zijn plaats moet zoeken”. En zelfs het Paleis - dat de Belgitude koestert - zag dat er niets meer te aan doen was.

Sinds een de mislukte overnamepoging door de ING in het begin van de jaren negentig heeft de BBL niets gedaan. Men wachtte af. “Als men toen via Suez voor de Fransen had gekozen, had men de Hollanders eruit kunnen gooien”, schrijft Le Soir. “Toen werd de slag verloren; niet nu.”

In België zijn bankfusies (zoals die van ABN en Amro) moeilijk omdat er te veel emotionele breuklijnen zijn. De BBL is Brussels en liberaal. De Kredietbank heeft een christelijk-Vlaamse achtergrond en de ASLK (de Algemene Spaar- en Lijfrente Kas) weer een socialistische. Het Gemeentekrediet is, ten slotte, de bank voor de overheid, en daarmee van de grote partijen. De politieke partijen plaatsen in de Raad van Bestuur politici als pionnen. “Sommigen smeken me per brief om te worden benoemd”, aldus de liberale ex-partijvoorzitter Herman De Croo eerder dit jaar. Wie goede diensten bewijst aan de partij, krijgt via de voorzitter een lucratieve positie bij het Gemeentekrediet. En dat is meer dan een mooie bijverdienste.

In België blijft daarom iedereen in zijn hokje zitten, totdat een 'Galliër' of 'Batavier' op de deur klopt. Vroeger was België de prooi van legers, nu van overnemers.

Het paradoxale is dat naarmate er meer Europa komt, er minder overblijft van de 'NV België'. Alleen de Europese hoofdstad houdt de Belgitude over, als museumstuk.