Vertrek Wei verzwakt Chinese oppositie

Het bericht over de vrijlating van de Chinese dissident Wei Jingsheng is in China met gemengde gevoelens ontvangen. De autoriteiten in Peking hebben bereikt wat ze wilden bereiken: in de Verenigde Staten is Wei ongevaarlijk voor hen geworden.

PEKING, 18 NOV. Door het vertrek naar de Verenigde Staten van China's belangrijkste dissident, Wei Jingsheng, die dit weekeinde door de Chinese autoriteiten om medische redenen voorwaardelijk werd vrijgelaten, is de Chinese dissidentenbeweging sterk verzwakt. Dat is de mening van een aantal Chinese dissidenten die vandaag met het nieuws werden geconfronteerd.

“Buiten China kan Wei geen invloed meer uitoefenen op de Chinese politiek”, zegt Chen Xiaoya, een politicologe die enkele jaren geleden op non-actief werd gesteld door haar werkgever wegens haar kritische houding ten aanzien van het optreden van de Chinese regering tijdens de pro-democratische studentendemonstraties in het voorjaar van 1989.

De vrijlating van Wei, waarover sinds de Amerikaans-Chinese top in Washington drie weken geleden is gespeculeerd, komt voor veel Chinese intellectuelen als een verrassing. Wei heeft voor zijn aandeel tijdens de beweging voor democratie in 1978-1979 veertien jaar vastgezeten en algemeen werd aangenomen dat met Wei's tweede veroordeling in 1995 zijn lot voorgoed was bezegeld: als de 47-jarige dissident in staat zou zijn die straf tot het einde ervan in 2009 fysiek in goede gezondheid uit te zitten zou hij op zijn minst mentaal een wrak zijn geworden en feitelijk ongevaarlijk zijn voor het Chinese leiderschap.

Dissident Wang, werkzaam aan de Volksuniversiteit van Peking, gelooft dat de Chinese autoriteiten met het vertrek van Wei naar de VS hetzelfde effect hebben bereikt. “Wei is zolang getreiterd en getergd waardoor zijn gezondheid zo is verslechterd, dat hij heeft toegegeven aan wat hij nooit heeft gewild: vertrekken uit China. Na zijn vrijlating in 1995 had Wei al kunnen gaan, maar dat heeft hij in tegenstelling tot vele andere dissidenten niet gedaan. Wei is geen andere keuze gebleven: sterven in de gevangenis of voorgoed in ballingschap gaan. Daarom is hij geen vrij man. Zodra hij terugkomt naar China kan hij volgens de letter van de Chinese wet weer worden opgepakt om zijn resterende straf uit te zitten.”

Wang gelooft evenals politicologe Chen Xiaoya, dat met het vertrek van Wei de Chinese beweging voor democratie verzwakt is geraakt. Want ondanks het feit dat die beweging klein en vrijwel geluidloos is, gold Wei als een belangrijk en krachtig symbool ervan. “Kijk naar andere dissidenten die China al dan niet op medische gronden hebben verlaten, van hen vernemen we helemaal niets meer. In het buitenland zijn ze vleugellam.” Veel van China's dissidenten, met name zij die na juni 1989 naar het Westen zijn gevlucht, zijn politiek inactief geworden. De Chinese dissidentenbeweging in het buitenland is derhalve zeer verdeeld geraakt.

Desondanks denkt politicologe Chen, die twee jaar geleden naar aanleiding van een door haar geschreven boek over de pro-democratische beweging in 1989 werd ontslagen bij de Chinese academie voor sociale wetenschappen, dat de voorwaardelijke vrijlating van Wei ook positieve kanten heeft. “Na de dood van Deng Xiaoping in februari en het vijftiende congres van de communistische partij afgelopen najaar voelt president Jiang Zemin zich ogenschijnlijk meer op zijn gemak. De vrijlating van Wei behelst niet langer een politiek risico en het beleid ten aanzien van dissidenten is enigszins versoepeld.”

Chen baseert die gedachte ook op het feit dat zij, tegen haar verwachting in, onlangs een Chinees paspoort heeft kunnen bemachtigen. “Mij is anders dan voorheen geen haarbreed in de weg gelegd en ik ben behandeld als iedere andere Chinees.”

Politicoloog Yang Baikui evenwel beschouwt de vrijlating van Wei als een “vorm van handel”. “Het is geen vooruitgang. Het is puur een kwestie van zakendoen. De dissidenten in China zijn de politieke gijzelaars van Peking en Wei's vrijlating is een cadeau van Jiang aan Clinton voor de succesvolle top in Washington vorige maand.” Volgens Yang, die voor 1989 gold als een toonaangevende intellectueel, en die wegens zijn uitgesproken sympathie voor de demonstrerende studenten na juni dat jaar bij zijn faculteit werd ontslagen, is de weg naar “echte veranderingen” op het mensenrechten gebied nog lang. “Daartoe zal eerst een hele generatie leiders van het politieke toneel moeten verdwijnen.”

Behalve enkele intellectuelen in China zullen weinig anderen het vertrek van Wei naar de VS betreuren. Dat is simpelweg het gevolg van het feit dat de door de overheid gecontroleerde media geen verslag uitbrengen over politiek andersdenkenden waardoor weinigen in China van het bestaan van Wei of andere dissidenten op de hoogte zijn. De controle van de Chinese autoriteiten op dissidente ideeën is zo groot, en de onderdrukking van oppositionele gedachten is zo systematisch, dat vrijwel alle dissidenten in China achter slot en grendel zitten of in ballingschap in het buitenland verkeren.

    • Floris-Jan van Luyn