Coördinatie van beleid EMU is nog twistappel

De Euro-x, de voorlopige naam van het coördinerend overleg van EMU-deelnemers is een van laatste twistappels van de muntunie.

BRUSSEL, 18 NOV. Het zou de naam kunnen zijn van het nieuwste pan-Europese gevechtsvliegtuig: de Euro-x. Vast staat dat de strijd over de Euro-x, de voorlopige naam van een forum waarin de landen die deelnemen aan de Economische en Monetaire Unie van gedachten wisselen, nog niet is gestreden.

De ministers van financiën van de Europese Unie worstelden gisteren, tijdens een bijeenkomst in Brussel, over de vorm waarin de deelnemende landen aan de EMU vanaf 1999 hun beleid moeten coördineren. Het idee om dat in een speciaal forum te doen, komt uit twee kanalen. Allereerst is er de - voornamelijk Franse - wens om de Europese Centrale Bank een politiek contragewicht te geven. Die wens loopt parallel aan de in 1995 geformuleerde Duitse eis voor een 'stabiliteitspact'. Daarin spreken de EMU-deelnemers af hun begrotingen op orde te houden op straffe van mogelijke boetes.

Dat stabiliteitspact is in juni afgehamerd, maar niet voordat Frankrijk een aantal bijlagen bedong waarin werd verwezen naar de passages in het Verdrag van Maastricht, waarin de mogelijkheid is opgenomen voor de coördinatie van het economisch beleid en het voeren van een wisselkoerspolitiek met de ene Europese munt, de euro. Die politieke coördinatie is niet voor niets opgenomen in 'Maastricht'. Als er straks één monetair beleid is in Europa, dan kan dat moeilijk zonder dat de EMU-landen hun economische en financiële politiek op elkaar afstemmen. Bovendien kan het voorkomen dat wisselkoersen onderwerp worden van internationaal overleg met de VS en Japan. Omdat wisselkoersafspraken een zaak zijn van de politiek, en niet van de centrale bankiers die straks in Frankfurt vergaderen bij de ECB, moet de ene Europese munt politiek vertegenwoordigd worden.

Een 'stabiliteitsraad', als politieke pendant van het 'stabiliteitspact', mag het overlegorgaan niet heten. Dat is de naam die Frankrijk gaf aan zijn idee voor de politieke tegenhanger van de Europese Centrale Bank. Daarom is het prototype van het forum in de praktijk de Euro-x gaan heten, waarbij de x staat voor het aantal landen dat met de EMU meedoet.

De vorm die de Euro-x krijgt, is nog lang niet duidelijk, al zeiden de Duitse minister van financiën Waigel en zijn Franse collega Strauss-Kahn drie weken geleden na overleg er op hoofdlijnen uit te zijn. Duitsland, en ook Nederland, drongen gisteren aan op een strikt informele variant, waarin wordt gepraat en niets besloten. Of de Euro-x een statuut moet krijgen was gisteren voor Zalm zelfs discutabel. Frankrijk wil dat de staats- en regeringsleiders op hun top in december een resolutie aannemen waarin de kaders van de Euro-x worden vastgelegd. Maar hoe meer er wordt geformaliseerd, hoe groter de kans dat de Euro-x een eigen politiek leven gaat leiden en toch nog de 'stabiliteitsraad' wordt die Parijs zo graag wil.

Nog niet besloten is waar en wanneer de Euro-x zal vergaderen. Maar het zou logisch zijn als dit gebeurt kort voor de reguliere Ecofin, de maandelijkse vergadering waarin alle ministers van financiën van de Europese Unie zitting hebben. De president van de Europese Centrale Bank heeft straks recht op aanwezigheid bij de Euro-x. De Europese Commissie zou dat ook willen, maar kan zoals het er nu uitziet alleen op uitnodiging aanschuiven.

Vorm en locatie zijn niet het enige twistpunt rond de Euro-x. De landen die niet meedoen met de eerste groep van de EMU, Denemarken, Griekenland, het Verenigd Koninkrijk en Zweden, formuleren luid hun eis om toch mee te praten. Zowel Duitsland als Frankrijk gaven aan dat dit niet de bedoeling is. “Je kunt moeilijk meebeslissen over een munt die niet de jouwe is”, zei Strauss-Kahn gisteren. Waigel zei dat er een simpele manier is om in het overleg te komen, “en dat is toetreden tot de EMU”.

Alle ministers spraken gisteren de hoop uit over twee weken op hoofdlijnen akkoord te zijn over de resterende twistpunten. Het is echter niet uitgesloten dat knopen moeten worden doorgehakt door de Europese regeringsleiders in december.

Daarmee kan de Euro-x inzet worden bij de koehandel die zal moeten plaatsvinden over een aantal andere onopgeloste kwesties rond de EMU. Zoals de vraag wie de eerste president wordt van de Europese Centrale Bank. Zalms terughoudendheid over de Euro-x levert daarbij wellicht nog wisselgeld op voor de kandidatuur van Duisenberg.