Clintons revolver-moed leidt tot niets

Saddam Husseins strategie heeft een golf van patriottisch sentiment doen ontstaan, en de positie van de extremisten versterkt. Waarom willen de Amerikanen dit niet zien, vraagt Aleksandr Bovin.

De huidige Iraakse crisis is geprovoceerd door Bagdad. Officieel is het besluit genomen door de Revolutionaire Commandoraad. Maar in werkelijkheid heeft Saddam Hussein zelf de Amerikaanse deskundigen in de VN-inspectieteams het land uitgezet. Dat waren zo'n tien van de honderd inspecteurs. Het voorwendsel was dat de Amerikanen de VN-vlag gebruikten als dekmantel voor militaire spionage.

Ik weet niet wat daarvan waar is. In de regel bespioneert iedereen iedereen - als men de kans krijgt. En de Amerikanen zouden de verleiding moeilijk kunnen weerstaan. Maar het blijft een voorwendsel, de werkelijke reden gaat daarachter schuil.

Volgens mij is de echte reden dat Saddam Hussein noodmaatregelen verlangde om zijn prestige op te vijzelen. De nu zes jaar durende economische blokkade heeft de situatie in Irak drastisch doen verslechteren en de toch al geringe levensstandaard verder verlaagd. Het spreekt eigenlijk vanzelf dat de onvrede onder de bevolking zich richt tegen de dictator. En dus besloot de dictator die onvrede af te wentelen op een ander, en wel de VS.

Hoe moest hij dat doen? Niets was gemakkelijker. De Amerikanen, de belangrijkste instigators van het embargo, gedragen zich brutaal en hooghartig. Ze hebben geen oog voor de psychologie van de Irakezen en hun waardigheidsbesef. “We willen geen dialoog, we willen gehoorzaamheid.” Deze woorden, uitgesproken door de officiële woordvoerder van het Witte Huis, waren nu niet direct een voorbeeld van diplomatieke tact.

Het is een feit dat de gewone mensen in Irak gebrek lijden. Niet zo lang geleden zei de Iraakse ambassadeur in Moskou, Hassan Fahmi Jumah, dat Bagdad tot 1990 jaarlijks voor 500 dollar per hoofd van de bevolking medicijnen kocht; thans wordt er maar voor 32 dollar aangeschaft. Liefst 475 kinderen sterven iedere dag en de gewone Irakees wijt dit aan de door Amerika afgedwongen blokkade. Je kunt tegen hem redeneren, hem keer op keer wijzen op de faux pas in Koeweit. Je kunt het hebben over schending van de mensenrechten in Irak. Echter de straat leeft niet op argumenten, maar op emoties. en Hussein is zeer bedreven in het bespelen van emoties en weet ze steeds handiger uit te buiten.

Zijn starre anti-Amerikaanse houding heeft een golf van patriottisch en nationalistisch sentiment doen ontstaan, waardoor de positie van de extremisten en het prestige van Hussein zelf worden versterkt. Maar helaas willen de Amerikanen dit niet zien. Zij werken met hun vuisten waar ze hun hoofd zouden moeten gebruiken.

Hussein heeft geen vuisten en werkt dus met zijn hoofd. Zijn optreden heeft een splijting in de VN-Veiligheidsraad teweeggebracht. Washington en Londen razen en tieren en werpen bliksemstralen. Rusland, China en Frankrijk zijn niet tegen geraas en getier, maar waarschuwen tegen het werpen van bliksemstralen.

Ik meen dat in deze situatie een compromis constructiever zou werken dan ultimata en luchtaanvallen. Zeker nu twee van de vier dossiers (kernwapens en raketten) zijn gesloten en twee andere (chemische en biologische wapens) bijna afgerond. Naar mijn mening schept dit ruimte voor een geleidelijke versoepeling van het embargo.

Husseins besluit, hoewel begrijpelijk, was een politieke blunder. Maar het optreden van de Amerikanen, die staan te stampen en lawaai te maken, kan het alleen maar erger maken. We moeten Hussein helpen uit de hoek te komen waar hij zichzelf ingedreven heeft. En dat probeert Rusland te doen.

De Amerikanen komen nu in de verleiding geweld te gebruiken. En het militaire risico daarvan is vrijwel nihil. Maar het politieke risico is enorm. Toeslaan kan een nieuwe bres slaan in de verhouding tussen de VS en het Europese vasteland, onvrede teweegbrengen in Peking en Tokio en een golf van anti-Amerikaans sentiment in de Arabische wereld. De anti-Amerikaanse lobby in Rusland krijgt een nieuwe troef in handen. En terwijl de VS een tactische overwinning behalen, lijden ze wellicht een strategische nederlaag.

Helaas spelen de Amerikanen nog steeds geen schaak, maar snooker. Toch hoop ik dat het gezonde verstand, dat de Amerikanen de laatste tijd steeds vaker in de steek laat, het zal winnen van het verwaande krachtsvertoon.

Er is namelijk een simpel maar doeltreffend alternatief: vervang de uitgewezen Amerikaanse deskundigen door specialisten uit andere landen. Dat is wellicht krenkend voor het Witte Huis, maar voor alle andere huizen zal het alleen maar nuttig zijn.

In 1990 heb ik de moed en vastberadenheid van George Bush toegejuicht. Maar de tijden en omstandigheden zijn veranderd, en Bill Clintons revolverheldendom leidt tot niets dan spijt en verzet.