Drie heersers in het hiernamaals

Voorstelling: Forza Caesari, de laatste dagen van Augustus; door FACT. Tekst en regie: Jules Terlingen; vormgeving: Anneriek Schuurman; licht: Reint Baarda. Spel: Diane Lensink, Jack Vecht e.a. Gezien: 13/11 RO-theater, Rotterdam. Aldaar: 15/11. Tournee t/m 19/12. Inl (010) 436 79 97.

Waar ontmoeten de doden elkaar? In het hiernamaals misschien en in dromen. In dromen en, ja, op het toneel. Eén stervende plus drie reeds overledenen zijn in de voorstelling Forza Caesari bij elkaar gezet opdat ze elkaar nog eens flink kunnen hinderen. Koortsachtig trachten de doden recht te zetten wat er tijdens hun leven misging en het kan hen niets schelen dat hun ideetjes ten koste gaan van de stervende, die alles moet aanhoren.

Hoewel, ook deze nog-niet-dode is geen lieverdje. Hij was het, keizer Augustus, die zijn voorgangers te vuur en te zwaard bestreed. En nu zetten deze uitgerangeerde heersers, te weten Julius Caesar, Marcus Antonius en Cleopatra, alles op alles om Augustus alsnog van de troon te stoten. Antonius heeft een ingeving: als Caesar zijn testament nou eens wijzigde? Als Caesar nou eens afzag van zijn voornemen om Augustus tot troonopvolger te benoemen? Dan zou Antonius' grootste concurrent in één klap zijn uitgeschakeld. Steun krijgt Antonius van Cleopatra, die niet voor niets een kind van Caesar baarde. Dat kìnd had op de troon gemoeten; het moet nog steeds, ofschoon ook dood, de eerzucht van zijn moeder bevredigen. En Caesar, die de behoudzucht van zijn geadopteerde zoon Augustus eigenlijk nooit heeft kunnen uitstaan, begint aan de juistheid van zijn testamentaire beslissing te twijfelen.

Het aardige aan tekst en regie van Jules Terlingen - oprichter van het gezelschap Würz en nu varend onder de FACT-vlag - is dat wij toeschouwers de onmogelijkheid van al dat achteraf-geredeneer vrij snel doorzien, in krasse tegenstelling tot de hoofdpersonen. Het drama had net zo goed 'Omzien in wrok' kunnen heten, en door de afstand tussen het bewustzijn van het publiek en dat van de toneelfiguren ontstaat een vorm van ironie die tevens een schel licht werpt op onze eigen idiote neiging om dingen die onherroepelijk zijn toch te willen veranderen. Met het bekende 'had jij maar niet...' en 'had ik maar...'-geredeneer schiet men niets op: Terlingen laat de zinloosheid ervan zien aan de hand van absurdistische scènes in een onwerkelijk aandoende ruimte.

Op de achtergrond ontwaren we wolken, nevel, lichtvlekken en hemel, op de voorgrond een dak gedragen door zuilen: een hellend dak waar eveneens een onaards licht op valt. Grappig, want de drijfveren van de bühne-bevolkers zijn juist zo aards als wat. Leugens en bedrog, ambitie en afgunst bepalen immers het doen en laten van deze onheroïsche helden. En daar zij dit doen en laten, ondanks hun verwoede pogingen alles en iedereen naar hun hand te zetten, amper onder controle hebben, vallen hun bewegingen soms wat spastisch uit. Over een vierkant van grauwe muurtjes wordt òf gekropen òf er wordt dwaas op gelegen: met beide benen in de lucht bijvoorbeeld.

Terlingens spel van schijn en werkelijkheid uit zich niet alleen in het gejongleer met de chronologie en de historische feiten, maar ook in baldadige verwijzingen naar de verschillende mythes - van de dikwijls onuitstaanbaar verheerlijkende levensbeschrijvingen door Plutarchus, via de al veel kritischer tragedies van William Shakespeare, tot en met de doorsnee-moderne opvoeringspraktijk (zie de onlangs in première gegane en nogal clichématige Antonius en Cleopatra van regisseur Ivar van Urk).

Grappen, vooral over theater, daar barst Forza Caesari van. Het hangt in hoge mate van de acteur af of die grappen al dan niet aanslaan. Is Jack Vecht (Caesar) aan het woord, dan raak je al snel verveeld: aandacht trekken kàn hij, maar zijn lijzige dictie en klierige gestes zijn tot maniertjes verworden. Dik Boutkan als Marcus Antonius is een oninteressante Hun, een zuipschuit, een bralleput, en de Augustus van Adri Verberne beperkt zich tot het etaleren van een hele hoop zwakte. Meer leven in de brouwerij brengt Diane Lensink, een heerlijk ordinaire en gefrustreerde Cleopatra. Maar de show steelt Polycleitos, Augustus' bediende: een opvliegende Amsterdammer, type horeca-ondernemer, argeloos-brutaal neergezet door Cornelis Schenk.

    • Anneriek de Jong