SEC controleert Wall Street strikt en adequaat

NEW YORK, 14 NOV. In het begin van de jaren tachtig kon je in Harry's Bar op de New Yorkse Hanover Square wel eens een gesprek opvangen dat als volgt ging:

“Heb je iets gehoord over Bedrijf X?”

“Ja, vijftig van Bedrijf Y.”

“Hoe goed heb je dat gehoord?”

“Vrij goed.”

In vertaling betekent het dat Y een bod van vijftig dollar per aandeel voorbereidt op X en dat de bron van het gerucht betrouwbaar is. Dergelijke kennis is letterlijk goud waard als een handelaar de volgende dag duizenden aandelen van X koopt en die weer verkoopt met winst zodra het bod openbaar wordt. Dit zogeheten insider trading is echter illegaal.

Alle soorten handel met voorkennis waren in de jaren tachtig schering en inslag in de Verenigde Staten. De namen van betrokkenen klinken nog na als die van legendarische revolverhelden: Ivan Boesky, Dennis Levine, Marty Siegel en Michael Milken. Hun misdaden varieerden en de straffen die ze kregen eveneens. Boesky besloot, toen hij geen uitweg meer zag, mee te werken aan processen tegen anderen en kreeg daardoor zelf een betrekkelijke lichte straf. Milken kreeg tien jaar.

Gevraagd aan de Securities and Exchange Commission (SEC), de Amerikaanse toezichthoudende instantie voor effectenbeurzen, of handel met voorwetenschap een veelvoorkomend verschijnsel is, antwoordt een persvoorlichter: “Het hangt ervan af: er zijn verschillende soorten. Maar zo ongeveer alles wat kan worden gedaan, is hier wel eens gedaan.” Recente voorbeelden weet hij zich echter niet te herinneren.

De SEC concentreert zich als toezichthouder op effecten en beurzen. De controle op de handel in opties en termijngoederen is toevertrouwd aan de CFTC (Commodities and Futures Trading Commission). De SEC stelt regels voor de beurshandel, maar laat de controle op de naleving ervan in belangrijke mate aan de beurzen zelf over. Die beurzen, zoals de New York Stock Exchange (NYSE), de American Stock Exchange en Nasdaq, kunnen dit toezicht zelf inrichten, zolang ze maar voldoen aan de basisvoorwaarden van de SEC.

De controle op de NYSE geldt als streng. Een afdeling Surveillance is voortdurend bezig de handel door te lichten. Computerprogramma's herkennen verdachte patronen en slaan dan alarm. Onderzoekers trekken vervolgens de achtergronden na.

“De NYSE is streng voor zichzelf omdat ze wil bewijzen dat het op de markt eerlijk toegaat”, zegt David Whitcomb, hoogleraar financiën aan Rutgers University. “Als de SEC eraan te pas zou komen, zou dat al slecht zijn voor de reputatie, zelfs al worden er geen misstanden gevonden.”

Whitcomb nemt de SEC strikt in haar toezicht, maar ook zeer adequaat. “Toen de Nasdaq in opspraak was wegens te grote marges tussen vraag en aanbod, veranderde de SEC meteen de onderliggende structuur in plaats van alleen de praktijk zelf te bestraffen.” Volgens Whitcomb is de SEC na de vergrijpen van de jaren tachtig strenger geworden.

De toelating van nieuwe fondsen tot een Amerikaanse beurs valt niet onder de verantwoordelijkheid van de toezichthouder, maar wordt door de betrokken beurs zelf beoordeeld. De zegsman van de SEC: “De noteringsvoorwaarden zijn de zaak van de organiserende beurzen. Als wij die goedkeuren, kunnen de beurzen zelf nieuwe noteringen aannemen.”

De voorwaarden in de Verenigde Staten gelden als streng: van bedrijven wordt geëist dat ze in financieel opzicht verregaand opening van zaken geven, onder meer over reserves en niet op de balans vermelde risico's. Het duurde daarom tot 1992 voor het eerste bedrijf uit Duitsland - waar veel minder details gevraagd worden - zijn intrede kon doen op de New York Stock Exchange.

De SEC kan, als het een overtreding constateert, een boete opleggen en eventueel een civiele procedure beginnen. Alle criminele zaken gaan naar Justitie.

In recente jaren is wel geopperd dat de SEC te veel hooi op zijn vork neemt en te weinig tijd en mankracht heeft om goed toezicht te houden. De woordvoerder laat zich daar diplomatiek over uit: “Er is altijd ruimte voor verbetering, maar wij zijn op dit moment tevreden over de middelen die ons ter beschikking staan.” Volgens professor Whitcomb is de SEC goed opgewassen tegen zijn taak.

Nog steeds wordt Wall Street af en toe opgeschrikt door fraudezaken. In 1992 werden bijvoorbeeld een oprichter van het bedrijf Revlon en een voormalige bestuurder van Bear Stearns veroordeeld wegens handel met voorkennis in de periode 1987-1989. Twee jaar geleden overkwam enkele werknemers van AT&T en hun familieleden hetzelfde.