Mengeling van jazz en klassiek

Concert: Aquarius Ensemble & Big Band Nieuwe Muziek o.l.v. Lucas Vis en Butch Morris. Werken van J. Palinckx, P. Vermeersch, E. Brown, G. Janssen, B. Morris. Gehoord: 13/11, Muziekcentrum Frits Philips Eindhoven. Herhalingen: 14/11 De Vooruit Gent, 15/11 Synagoge 's-Hertogenbosch. November Music duurt t/m 29/11. Inl. (073) 612 20 00.

Een menagerie van Hollandse koeien, Peking eend, sissende slangen en briesende stieren. Free-jazz, een soepele puls en strijkers. Geschreven noten, vrije tonen. Het zijn grofweg de elementen die Jacques Palinckx in zijn compositie Jingles door elkaar hutselt. Het figuratieve werkje werd gisteren voor het eerst uitgevoerd tijdens de zesde editie van November Music, een avontuurlijk festival in verschillende steden in Nederland en Vlaanderen met muziek van deze tijd. De programmatische paraplu van November Music is dit jaar de 'Derde Stroom', een verwijzing naar de Third Stream, de benaming die Gunther Schuller ooit gaf aan zijn discutabele vermenging van jazz en symfonische muziek.

De Derde Stroom is als een muzikaal Europa zonder grenzen. Het geeft aanleiding tot hemelbestormende filosofieën, maar in de dagelijkse praktijk leidt dit tot veel gedoe over een gezamenlijk betaalmiddel, belangrijke posities, over tegenstrijdige culturen en eigen identiteiten. In het ad hoc-gezelschap dat het Aquarius Ensemble en de Big Band Nieuwe Muziek voor de gelegenheid vormen, wordt die eigen identiteit bewust of onbewust, misschien ook bij gebrek aan beter, sterk benadrukt. Soleert de klassiek geschoolde musicus, dan wordt met vaak frappante registerwisselingen een duik in de atonaliteit genomen of komt Gershwin als een lijk uit de kast tuimelen. Voeren de jazzmusici de boventoon, dan doemen weliswaar kleurrijke, maar juist tonale samenklanken op en improvisatielijnen in een solide jazz-timing.

Noch Lucas Vis, noch Butch Morris, die beurtelings het gecombineerde ensemble dirigeerden, kon deze heterogeniteit gladstrijken. Improviserend musicus Butch Morris is de geestelijke vader van de conducted improvisation, kortweg Conduction genoemd. Als een mimicus boetseert hij vorm en voortgang, volume en kleur in de lucht, terwijl de musici zijn geavanceerde gebarentaal in opperste concentratie vertalen in klank. Dat levert kortademige, sterk repetitieve klankschappen op - soms als in de film noir, soms als de eeuwige golfslag van de zee. Het is vooral de spanning van het instant composing, van het unieke moment, die deze spontane vorm van musiceren interessant maakt. In muzikaal opzicht leidt gedirigeerd improviseren veelal tot geplisplas hier en geplodder daar.

November Music duurt nog tot het einde van de maand.

    • Emile Wennekes