Bij Duitse Groenen ruziën Realo en Fundi

Op het partijcongres van de Groenen, dat vanavond in Kassel begint, moet fractievoorzitter Joshka Fischer proberen te voorkomen dat realisten en utopisch-fundamentalisten elkaar in de haren vliegen.

BONN, 14 NOV. Op de dag dat Joschka Fischer in een grijs pak, vest en een zijden stropdas met gouden speld in de Bondsdag verscheen was het duidelijk: de Groenen wilden regeren. Fractieleider Fischer van Bündnis 90/Die Grünen had zich voorgenomen het doel van zijn politieke marathon te verwezenlijken.

Nadat hij vorige zomer in een diep gat was gevallen, maakte Fischer een metamorfose door. Zijn derde vrouw had hem de bons gegeven en daarna was de Groene politicus weggezakt in een depressie. De 109 kilo zware Fischer, die met zijn eetlust bij de bondskanselier respect afdwong, vermagerde sterk en zat teruggetrokken in het parlement. Het is 'ten onder gaan of leven', zei de 49-jarige tegen zichzelf.

Fischer koos voor het laatste. Hij onderwierp zich aan een radicale fitness-kuur. Hij ontdekte het joggen, elke dag tien kilometer. Geen vlees, geen snoep, geen alcohol, maar müsli, fruit en sla met pasta. Hij vernieuwde zijn garderobe en hield prikkelende lezingen - hij wordt inmiddels de 'kleurrijkste redenaar' van de Bondsdag genoemd. Als minister van Defensie Volker Rühe een tegenspeler zou mogen kiezen voor een talkshow, was het onmiskenbaar Joschka, bekende hij onlangs. Vanwege zijn deskundigheid.

“Ik wil dat we regeren”, laat Fischer in het jongste nummer van het weekblad Die Woche weten. “En het zal ons nog lukken ook.” Fischer, de cultfiguur van de nieuwe generatie, is energiek en vastberaden. Nooit leek een overwinning van rood-groen (SPD en Groenen) zozeer binnen handbereik als bij de komendeverkiezingen in september volgend jaar.

Fischer is dan ook niet van plan zich te laten afleiden door de zoheten Fundis in de partij. Daarom zal Fischer op het partijcongres van de Groenen, dat vanavond in Kassel begint, praten over de zaken waar het werkelijk om gaat: over de noodzaak van de euro, over politieke antwoorden op de globalisering, over vermindering van de werkloosheid.

Als Fischer één ding niet wil, is het dat de hervormingsgezinde realisten (Realos) en de utopische fundamentalisten (Fundis) elkaar drie dagen lang in de haren vliegen over het omstreden verkiezingsprogramma, dat het bestuur heeft opgesteld. De 'chaos-factor' moet de komende maanden zo gering mogelijk worden gehouden.

Of dit Fischer zal lukken? Als de Groenen niet bereid zijn “als regeringspartij te staan voor de uitvoering van verdragsverplichtingen, die de Bondsrepubliek is aangegaan, kunnen we het regeren beter laten”, liet de fractievoorzitter onlangs weten. Hij reageerde ontstemd op enkele radicale opvattingen in het verkiezingsprogramma zoals uittreding uit de NAVO en afschaffing van het leger.

Vorige maand barstte de bom in de Groene Partij toen het program verscheen. Het ontwerp droeg het handschrift van partijvoorzitter Jürgen Trittin, vertegenwoordiger van de linkervleugel in de partij. De 49 man sterke Bondsdagfractie, die grotendeels uit realisten bestaat, was er niet in gekend. Geen dubbelfuncties, is het dogma bij de Groenen. De functie van partijvoorzitter en fractieleider zijn strikt gescheiden, in tegenstelling tot bij de CDU waar de kanselier beide touwtjes in handen heeft. Als de twee politieke leiders van de Groenen een geheel ander beleid verkondigen, zoals destijds bij SPD-kanselier Helmut Schmidt, heeft dit rampzalige gevolgen.

“Het was alsof alle positieve reacties, die we met onze jarenlange arbeid in de Bondsdag hadden gekregen, in één klap werden weggemaaid”, zegt Rezzo Schlauch bitter, een geroutineerde Realo uit de Bondsdag-fractie. De kwaliteit van hun plannen voor hervorming van de belastingen, de pensioenen en het ambtenarenapparaat hadden zelfs de politieke tegenstanders in de Bondsdag versteld doen staan.

De telefoon in de kamer van Schlauch staat roodgloeiend (“bezorgde partijgenoten”). Hij spreekt over die Linken die zo nodig 'geloofsbekentenissen' moeten afleggen en doelt op voorzitter Trittin, die al dagen achtereen op de radio verkondigde dat het bestuur “geen enkele reden” ziet het programma te veranderen.

Joschka Fischer reageerde geërgerd. Met dit verkiezingsprogram koersten de Groenen bij de verkiezingen regelrecht af op een Absturz. Ook Daniel Cohn-Bendit ('Rode Danny'), die samen met Fischer in de jaren zeventig 'beroepsrevolutionair' was, veegde de vloer aan met het program. Een wereld zonder NAVO was ondenkbaar, hield hij zijn dromende partijgenoten voor. Een crisis zoals in Bosnië was zonder bemiddeling van Bundeswehr en NAVO niet op te lossen.

Intussen heeft boeddhistische gelatenheid zich van Fischer meester gemaakt. Pas begin volgend jaar stellen de Groenen het verkiezingsprogramma definitief vast op een bijzonder partijcongres. Met hernieuwd pragmatisme wil Fischer rustig en bedachtzaam 'een solide fundament' leveren voor het verkiezingsprogram. Joschka Fischer zou bij de Groenen eenzelfde invloed hebben als bondskanselier Helmut Kohl in de CDU. Als dat waar is, beloven de rijen zich dit weekeinde in Kassel te sluiten.

    • Michèle de Waard