Tentoonstelling 'Hygiëne: 5000 jaar waterpret'; Poepen en piesen, daar praat je niet over

Tentoonstelling 'Hygiëne: 5000 jaar waterpret', t/m 1 febr in het Historisch Museum Ede, Museumplein 7, Ede. Inl 0318-619554.

Een handzaam boek over wc's is 'Het latrinaire gebeuren: Geschiedenis van de w.c.' van D. Lamarcq (uitg. Stichting Mens en Kultuur te Gent).

Leopold Bloom, hoofdpersoon van Ulysses, was de eerste mens in de wereldliteratuur die uitgebreid naar de wc ging. Tot die tijd gingen literaire personages blijkbaar zonder darmkanaal door het leven, en nog steeds is het ongebruikelijk dat in een boek of op televisie iemand openlijk zijn behoefte doet. Poepen en piesen, daar praat men liever niet over.

Toch zit een mens in zijn leven zo'n vijftig dagen op de wc en produceert aldaar zo'n 14.000 kilo poep. Het Historisch Museum in Ede heeft daarom besloten een kleine expositie te wijden aan de geschiedenis van de wc en de badkamer. De tentoonstelling Hygiëne: 5000 jaar waterpret pakt het onderwerp breed aan en toont alles wat met water en wassen te maken heeft. Er is zelfs een hoekje ingeruimd voor het heilige doopsel.

In de expositiehal zijn enkele badkamerscènes neergezet met etalagepoppen in ouderwets ondergoed. Bij de ingang zit een middeleeuws echtpaar gezellig in een grote tobbe. Verderop wordt een Victoriaanse dame door een dienstbode uit haar veelgelaagde lingerie gepeld. Een boer in een wollen hansop vol stoplappen wast zich in eenzaamheid.

De titel 5000 jaar waterpret wordt niet helemaal waargemaakt: de expositie behandelt voornamelijk de laatste 200 jaar. Dat accent is terecht omdat het moderne idee van hygiëne stamt uit de 19e eeuw. Toen kreeg men in de gaten dat baden niet alleen plezierig maar ook gezond kan zijn. De gegoede burgerij wierp zich massaal op methodes als 'het loopen in koud water' en 'het begieten volgens Knijpp'. Ook het belang van een schone wc werd onderkend, ondersteund door de uitvinding van het gesloten riool en stromend, schoon water.

Conservator Dirk-Jan List kwam op het idee voor de tentoonstelling toen hij 'een emmerdouche' kreeg aangeboden: een emmer die je, gevuld met heet water, boven je hoofd moest hangen. Door een slang spoot het water over je heen. Toen de expositie eenmaal af was, bleek er uiteindelijk geen ruimte meer te zijn voor de emmerdouche.

List heeft ook enkele badpakken verzameld, waaronder een wollen hobbezak van voor de oorlog: “Wol was niet echt handig. Als je uit het water kwam, hing dat pak op je knieën. En het droogde ook zo lekker langzaam. Toch was het badpak een hele verbetering, want voordien ging men geheel gekleed te water.” List heeft ook een aantal fraaie art nouveau lampetkannen bijeengebracht, met bijbehorende schaal, zeep- en kammenbakjes.

Blikvangers van de tentoonstelling zijn de poepdozen en de po's. De poepdozen zijn vierkanten houten bakken met daarin een po. Als de deksel dicht was, leek het een gewoon meubelstuk dat zonder schroom in de huiskamer geplaatst kon worden. De expositie toont ook een po gemaakt van een echte Duitse helm, voorzien van pootjes en geëmailleerd. List: “Dit is een exemplaar van vlak na de Tweede Wereldoorlog. Toen was het mode om van alles te maken van gevonden oorlogsmateriaal. Je had ook bloemenvazen van granaathulzen. Het was natuurlijk ook bevredigend om in een Duitse helm te poepen.”

Vreemd genoeg staat er maar één echte wc op de expositie, een exemplaar van rond de eeuwwisseling, versierd met blauwe bloemetjes. Het model is hetzelfde als dat van tegenwoordig, een zogenoemde vlakspoeler. Nederlanders zijn het enige volk ter wereld dat de uitwerpselen liever eerst op een plateau deponeert, in plaats van direct in het water. Artsen juichen dit overigens toe, omdat ons volk dankzij de vlakspoeler als enige ter wereld een nauwkeurige beschrijving van de eigen ontlasting kan geven.

    • Wilfred Takken