Levensverhalen op toneel; Liefde op het eerste gezicht in een ver land

Voorstelling: Undesirable Elements, concept van Ping Chong. Regie: Ping Chong, Dave Schwab; decor: Esther Viersen; spelers: Catarina Palma, Winnifred Peña, Humphrey Benthem e.a. Te zien t/m 22/11 Rotterdamse Schouwburg, Rotterdam. Inl.: (010) 411 81 10.

De meeste jongens trouwen met hun buurmeisje of het meisje om de hoek; dat levert geen kinderen op met een spectaculaire komaf. Of ze gaan bij een club en komen - op de huwelijksmarkt die elke club nu eenmaal is - de vrouw van hun leven tegen. Dat is zo gewoontjes. Maar onder deze voorspelbare trouwpartijen gaat een heel andere wereld schuil, die van het gemengde huwelijk. Die van de liefde tussen twee mensen uit verafgelegen, vaak tegengestelde culturen.

Zoals het Rotterdamse meisje dat vlak na de oorlog in een park van haar stad een zeeman uit Trinidad ontmoet. Zij raakt zwanger van hem. Hij komt na een jarenlange vaart weer terug; ze trouwen. Misschien wel de eerste Hollandse vrouw die haar leven deelt met een zwarte zeebonk. Hun dochter heet Winnifred Peña.

Over iemands raadselachtige afkomst gaat de prachtige voorstelling Undesirable Elements van de Canadees/Amerikaanse regisseur en choreograaf Ping Chong. Zes acteurs vertellen hun eigen levensverhaal, gekenmerkt door de fabelachtige kracht van het toeval. Een dronken Zwollenaar tekent in de jaren vijftig voor een KNIL-contract; hij wordt uitgezonden, krijgt ginder kinderen in de tropen. Zonder die dronkenschap was hij nooit in Indonesië terechtgekomen en waren zijn kinderen niet van gemengde afkomst.

Het idee van Undesirable Elements deed Ping Chong op tijdens een verblijf in Amsterdam. Overal rondom hem klonken talen uit alle landen. Hij wilde het verhaal weten van deze mensen; waar ze vandaan kwamen en hoe de weg van hun leven was geweest. Hij ontdekte hun ongewisse levensloop maar vooral ook de grillige lotgevallen van hun ouders en voorouders. Veelal liefde op het eerste gezicht in een ver land.

De acteurs vertellen hun persoonlijke verhaal, door Pin Chong voorzien van een gestileerde vorm. Ze zitten in een halve cirkel, de vloer is bedekt met zand. De lichtbanen zijn rood, wit en blauw. In het openingsbeeld stellen ze zich voor in hun landstaal, in het slotbeeld is dat Nederlands geworden. Wat ze gemeen hebben is hun verblijf hier, of anders wel hun vlucht erheen. De historie van de Iraanse jongen Armin is aangrijpend; omdat zijn broer zich verzette tegen Khomeiny moest hij langs sluipwegen het land verlaten. Een geheimzinnige tussenpersoon bracht hem naar het station van Rotterdam, waar hij, zestien jaar oud, alleen achterbleef.

Hij was in zijn vaderland een 'ongewenst element' geworden. Net als zijn lotgenoot, de Chileense man Julio. Elk verhaal is een metafoor voor duizend andere over ontworteling, ontheemding, heimwee en eenzaamheid. Ping Chong geeft ritme aan de teksten door de acteurs veelbetekenende jaartallen vanaf de zestiende eeuw tot nu luid uit te laten spreken, gevolgd door het klappen in de handen. Telkens luidt de geschiedenis zijn gong.

De voorstelling is opgebouwd als een rituele klaagzang; iemand stelt zich voor, verhaalt over zijn verwachtingen en desillusies. In Undesirable Elements is niemand thuis, komt iemand nooit meer thuis. Een stoel om op te zitten, een boek met het levensverhaal in hun hand is het enige waarover de personages beschikken. Hun houvast ligt in de herinnering. Boven hun hoofden verschijnen in helwitte lichtbeelden de landen waar zij vandaan komen. Ogenschijnlijk bestaande uit willekeurige, geografische vormen. Dat aan elk van die verre plaatsen zo talloos veel emoties zijn verbonden, is een tragiek waar onze samenleving eigenlijk geen raad mee weet.