President verliest van groot deel eigen partij en vakbeweging; Clinton krijgt geen 'fast track'

WASHINGTON, 11 NOV. President Clinton heeft een politieke nederlaag geleden tegen een groot deel van zijn eigen partij en de vakbeweging. De Amerikaanse president erkende gisteren dat het hem niet gelukt is om in het Congres voldoende steun te krijgen voor een wet die zijn positie moest versterken in onderhandelingen over nieuwe handelsakkoorden met regeringen van andere landen.

Het afgelopen weekeinde hadden Clinton en zijn kabinet met een intensieve lobbycampagne nog hun uiterste best gedaan om in het Huis van Afgevaardigden zoveel mogelijk stemmen te winnen. Volgens het Witte Huis stond niets minder dan het aanzien van de Verenigde Staten in de wereld op het spel.

Maar toen in de nacht van zondag op maandag duidelijk werd dat Clinton in het Huis van Afgevaardigden niet genoeg steun had, gooide hij de handdoek in de ring. Gisteren maakte hij bekend dat hij het Congres pas op zijn vroegst volgend jaar opnieuw zal vragen om uitbreiding van zijn bevoegdheden bij het afsluiten van handelsakkoorden.

Wat Clintons nederlaag extra pijnlijk maakt, is dat zoveel van zijn eigen partijgenoten hem in de steek lieten terwijl de meeste Republikeinen zich achter hem schaarden. Slechts enkele tientallen Democraten in het Huis van Afgevaardigden steunden Clintons zogeheten fast track-wetgeving. Deze wet geeft een president de bevoegdheid om handelsakkoorden af te sluiten, die vervolgens door het Congres niet meer bijgesteld, maar alleen nog goed- of afgekeurd kunnen worden. Alle presidenten sinds Gerald Ford hadden die bevoegdheid. Voor Clinton is het van belang om over dat instrument te beschikken, omdat hij volgend jaar onder meer besprekingen met Chili wil beginnen over toetreding van dat land tot NAFTA, het Noordamerikaanse Vrijhandelsakkoord.

Clinton mocht deze zomer zeggen dat fast track na het wegwerken van het begrotingstekort zijn voornaamste politieke prioriteit was, de vakbeweging maakte het verzèt tegen de wetgeving tot háár grootste prioriteit.

De bonden vrezen dat nieuwe handelsakkoorden tot een oneerlijke concurrentie zullen leiden tussen hun leden en werknemers in landen met lage lonen en slechte arbeidsomstandigheden. Ook de milieubeweging verzette zich, uit onvrede dat bij eerdere handelsakkoorden zoals NAFTA geen afdwingbare afspraken over bescherming van het milieu zijn gemaakt.

De uitkomst van de touwtrekkerij over fast track geeft aan dat Clinton er de afgelopen jaren niet in geslaagd is om de Democratische partij in dezelfde politieke richting te sturen waarvoor hij zelf heeft gekozen. En de vakbonden hebben laten zien dat zij grote invloed op de Democratische Congres-leden hebben. Want hoe de Democratische Afgevaardigden ook over vrijhandel mogen denken, de politieke realiteit voor veel van hen is dat de vakbeweging een onmisbare bondgenoot is voor de verkiezingen van volgend jaar.

De financiële bijdragen van het bedrijfsleven aan campagnes van Democraten zijn sterk afgenomen sinds zij hun meerderheid in het Congres hebben verloren. De Democratische partij zelf zit financieel aan de grond door het schandaal van de fondsenwerving, dat tot hoge advocatenkosten heeft geleid en tot teruggave van miljoenen dollars aan illegale giften. Daarom kunnen weinig Democraten het zich veroorloven om de bonden van zich te vervreemden. Clinton kreeg niet meer dan 40 van de 206 Democraten in het Huis achter zich.

Behalve de bonden is Richard Gephardt de grote winnaar van de krachtmeting. Gephardt is niet alleen de leider van de Democratische minderheid in het Huis van Afgevaardigden, hij maakt zich ook al op voor de presidentsverkiezingen van het jaar 2000 en hij laat geen kans voorbij gaan om zich te onderscheiden van zijn grootste rivaal, vice-president Al Gore. Terwijl Clinton, Gore en de Republikeinse leider Newt Gingrich het hele weekeinde zij-aan-zij streden voor fast track, met de steun van het bedrijfsleven, kon Gephardt zich opwerpen als kampioen van de Amerikaanse werknemers en de milieubeweging.

Clinton toonde zich gisteren teleurgesteld over de uitkomst, maar hij probeerde zijn nederlaag te relativeren. Hij kondigde aan dat de voorstanders van fast track “een beetje zullen hergroeperen en dan een nieuwe manier zullen vinden om te slagen”. Maar omdat het volgend jaar een verkiezingsjaar is, zal het niet gemakkelijk zijn om extra Democraten over de streep te trekken. Tijdens het weekeinde bleek al dat alle concessies aan Democraten Republikeinen afschrikken, terwijl concessies aan Republikeinen grote verontwaardiging veroorzaken onder Democraten.

Clintons politieke aanzien heeft een ernstige deuk opgelopen, nu hij zich genoodzaakt heeft gezien fast track in de ijskast te zetten. Dat hij er in een tijd van grote economische voorspoed en uitzonderlijk lage werkloosheid toch niet in geslaagd is om de hoeksteen van zijn handelsbeleid te verkopen aan het Congres, straalt niet gunstig af op zijn politieke leiderschap.

De Chileense president Eduardo Frei die aansluiting zoekt bij NAFTA reageerde nogal laconiek op Clintons nederlaag in het Congres. “Dit is geen probleem van Chili maar van de VS”, verzekerde hij en voegde daaraan toe: “Het wordt tijd dat de VS hun handelspolitiek definiëren, en een antwoord geven op de vraag of zij de komende jaren op dit terrein een leidende rol willen spelen of besluiteloos blijven.”

    • Juurd Eijsvoogel