Elke automobilist is ook voetganger

Den Haag is gecharmeerd van het werk van de Spaanse stedenbouwkundige Joan Busquets. Na de Utrechtsebaan mag hij zijn ideeën over een leefbare stad uitwerken voor de Grote Marktstraat.

DEN HAAG,11 NOV. Boven de Utrechtsebaan, de drukke verkeersroute van en naar Den Haag, verrijst in rap tempo het ene gebouw na het andere. De Haagse Poort van Nationale Nederlanden is de moderne 'stadspoort': wie daar onderdoor rijdt moet als vanzelf snelheid minderen en het gevoel krijgen in Den Haag te zijn. De met ruimtenood kampende gemeente gebruikt de lucht boven de snelweg om een nieuw gezicht aan de stad te geven en grote ondernemingen te lokken. Het gebied is echter tot de dag van vandaag een no go area voor voetganger en fietser. De Catalaanse architect Joan Busquets moet daar verandering in brengen.

De stedenbouwkundige Busquets kreeg in 1992 de opdracht om samen met Nederlandse architecten een plan te maken voor een facelift van het gebied rond de Utrechtsebaan. “Je moet ervan uit gaan dat alle mensen die in een auto of bus zitten op een gegeven moment voetganger worden”, zegt Busquets in het atrium van het Haagse stadhuis.

De weg die in 1976 als stadsautobaan in gebruik werd genomen heeft Den Haag in tweeën gedeeld. Oversteken van de ene naar de andere kant is omslachtig en zelfs voor voetgangers op de meeste plaatsen schier onmogelijk. In de loop van de jaren zijn er volgens wethouder Noordanus (stadsvernieuwing) verschillende opties besproken om “het litteken van Den Haag” weg te werken. De weg overtunnelen, afbreken of overbouwen. De laatste optie werd uiteindelijk gekozen.

Busquets heeft voor zich op een tafeltje een detailkaart van het gebied liggen. “Den Haag heeft hetzelfde probleem dat veel andere Europese steden hebben. In de jaren zestig ging men ervan uit dat het een goed principe was om wegen tot in de stad aan te leggen. Maar in de loop van de tijd kwam het gevoel dat het systeem niet compleet was”, zegt Busquets.

Volgens de Catalaan moet altijd eerst worden uitgegaan van de begane grond. “In Den Haag waren er drie niveaus: de snelweg beneden de grond, de begane grond en de trambanen boven de grond. Dat is bijna een onmogelijke situatie. Mensen die de stad binnen rijden moeten direct het gevoel krijgen dat ze ook in de stad zijn. De gebouwen die nu boven de Utrechtsebaan liggen moeten dienen als een soort vaandels van de stad. Als je daar onderdoor rijdt moet je vanzelf snelheid gaan minderen”, zegt de architect.

In maart 1995 werd het eerste gebouw boven de Utrechtsebaan in gebruik genomen. Het kantoor van Nationale Nederlanden, de Haagse Poort, is nu een beetje het visitekaartje van de stad. Een gevolg van het groen-witte booggebouw is dat de Utrechtsebaan niet meer kan worden verbreed. De zijkanten zijn afgeklemd. Inmiddels is ook het zeventig meter hoge gebouw van VNO-NCW in gebruik genomen, en is één van de twee 'bruggebouwen', het Bruggebouw West ter hoogte van de Juliana van Stolberglaan, gereed.

Tussen de twee gebouwen die als een soort brug boven de baan worden gebouwd moet de nieuwe Grotiusplaats komen te liggen. Op de plek schermen nu hekken een lege zandplaats af. Niet een plek waar de Hagenaar graag wil zijn. “Maar dat wordt straks geheel anders”, verzekert Busquets. De plaats die vernoemd zal worden naar de zeventiende-eeuwse schrijver en rechtsgeleerde Hugo de Groot moet een plek worden waar mensen elkaar willen ontmoeten. Het plan voorziet in een plein van honderd bij honderd meter, waar omheen 55.000 vierkante meter kantoorruimte gebouwd gaat worden en honderdvijftig woningen.

Aan de rand van de Grotiusplaats staat inmiddels het nieuwe paleis van justitie. De kantoortoren van negentien verdiepingen heeft een 'huid' van roze-beige Braziliaans graniet. Schuin aan de overkant moet een soortgelijk gebouw worden gemaakt dat het gebouw volgens Busquets “schuin in de ogen zal kijken”. “Beide gebouwen hebben een voet op de plaza die een warme kleur zal krijgen. Mensen die in de entree van de gebouwen staan hebben het gevoel dat ze op het plein staan, maar ze hebben nog de bescherming van het gebouw”, zegt Busquets.

Dwars door de nieuwe Grotiusplaats loopt de Utrechtsebaan. In de goedgekeurde plannen van de Catalaan zullen glazen wanden als een soort vleugels over de baan worden gehangen. Twee bruggetjes zullen over de weg worden gelegd. Over het glas zullen fonteinen zorgen voor “een soort watermuziek”. “Het geluid van de auto's wordt daarmee weggenomen en de mensen die er onderdoor rijden zullen geprikkeld worden om eens boven te gaan kijken. Als voetganger.”

Aan de Grotiusplaats, die vanaf komende zomer aangelegd wordt, zal aan de rand een glazen winkelcentrum komen met cafeetjes en winkeltjes. Ook moet er volgens de architect een wintertuin komen waar mensen zich kunnen terugtrekken. “Mensen moeten elkaar dit plein willen laten zien.”

In de meeste Europese steden is volgens de architect de laatste decennia veel te weinig gedaan met het inrichten van de openbare ruimtes. “De oude steden zijn geliefd, omdat de publieke en private ruimtes vanzelf in elkaar overlopen, die manier van bouwen wordt nu een beetje herontdekt.”

De Catalaan krijgt het steeds drukker in Den Haag. Vorige week werd ook een plan gepresenteerd voor de vernieuwing van de Grote Marktstraat, waarin hij de hand heeft. Behalve een toekomstschets had hij een dia uitgezocht van de beroemde Ramblas in Barcelona. “Ik zou er trots op zijn als de mensen gebruik gaan maken van de plaatsen die ik ontworpen heb. Ik zal over een paar jaar met veel plezier een glas bier op de Grotiusplaats drinken.”

    • Koen Greven