Zwitserse kunstenares Pipilotti Rist verbeeldt wat veel mensen dromen; 'De wereld is nu eenmaal zo gekleurd'

Video's van de Zwitserse beeldend kunstenares Pipilotti Rist zijn nu te zien in Sittard. Veel van haar werk is seksueel getint. ““Feminisme betekent voor mij niet dat je je eigen lichaam niet mag laten zien, of niet gelukkig mag zijn”, zegt ze.

Pipilotti Rist & Samir, 'The Social Life of Roses or Why I'm never sad'.

T/m 4 januari 1998 in Stedelijk Museum Het Domein, Kapittelstraat 6, Sittard. Geopend: di t/m zo 11-17u.

Catalogus: een videoband.

SITTARD, 10 NOV. De Zwitserse beeldende kunstenares Pipilotti Rist (1962) reist als een popartiest van de ene naar de andere tentoonstelling. Een huis heeft ze niet meer. Wanneer ze in haar woonplaats Zürich is, logeert ze bij vrienden of slaapt ze in haar atelier. In New York, Londen, Venetië, Istanbul en Kwangju was haar werk eerder dit jaar te zien. Nu is Rist in Sittard neergestreken voor The Social Life of Roses or Why I'm Never Sad in het Stedelijk Museum Het Domein. Een project waarvoor ze samenwerkte met filmregisseur en videokunstenaar Samir (Bagdad, 1955).

Middenin de tentoonstelling staat een rood podium, omringd door menshoge rozen. In de bloemknoppen zitten kleine monitoren die aangrijpende beelden vertonen: de close-up van een geboorte, de executie van een Vietcong-soldaat, fragmenten uit de Golfoorlog en NASA-opnamen van de aarde en de maan. Om ze goed te kunnen zien, moet de bezoeker op het podium klimmen, zich daar onder een scherpe lamp opstellen en vandaar biedt de zaal een mooi overzicht van andere dramatische beelden, geprojecteerd op metershoge doeken. De korte verhalende flarden herinneren aan bekende filmscènes, maar ook aan dromen en nachtmerries. Omdat de doeken transparant zijn, lijken de beelden elkaar steeds te verdringen, zoals ook gedachten van de hak op de tak kunnen springen.

“We willen het onderbewustzijn van de mens verbeelden”, vertelt Pipilotti Rist. Ze heeft haar haar blauw geverfd en gaat gekleed in een knalrood mantelpakje - kleuren die ook op de tentoonstelling domineren. “Het is net of je je in een soort halfwakkere toestand bevindt, waarin beelden uit de realiteit overgaan in droombeelden. Vaak is moeilijk te onderscheiden wat fictie is en wat realiteit. Zo weet ik soms zelf niet of ik iets aan den lijve heb meegemaakt of op de televisie heb gezien.”

Twee jaar geleden toonde Rist op de tentoonstelling Wild Walls in het Stedelijk Museum Amsterdam de installatie Search WOLKEN/SUCH Cloude, een hallucinerende droomwereld met absurdistische onderwaterbeelden in felle kleuren. Al die psychedelische tinten èn de muziek - een door Rist gezongen nummer van Chris Isaak - vertoonden veel verwantschap met videoclips op MTV.

“Vaak verwondert het publiek zich over die felle video-kleuren”, beaamt Rist, “maar de wereld is nu eenmaal zo gekleurd. Als je je ogen dichtknijpt, dan zie je de lichten nog steeds op je netvlies branden. Die kleuren zijn extreem psychedelisch. En ook onze fantasie is superkleurrijk. Het probleem met films of video's is dat de kleuren altijd zwakker zijn dan in werkelijkheid. Door extra kleur aan mijn video's toe te voegen hoop ik dichter bij de werkelijheid te komen, en dus ook mijn fantasie dichter te benaderen.”

Veel projecties in Sittard zijn seksueel getint, erotische fantasieën van vrouwen, naar het lijkt. Zo wordt een op een stoel vastgebonden man door een vrouw verkracht. En er duikt een matroos tussen de benen van een vrouw, waarna zij met haar knieën zijn hoofd afklemt.

“In vroegere werken vroeg ik me af wat andere vrouwen leuk of opwindend vinden. Ik ben bijvoorbeeld onlangs naar een aantal mannelijke strippers gaan kijken die honderden vrouwen vermaken door zich te verkleden als matrozen of bikers. Die strippers blijken afkomstig uit de homoseksuele cultuur. Maar wat voor cultuur hebben vrouwen eigenlijk? Wat zijn hun typische fetisjen? Dat zijn vragen waarin ik geïnteresseerd ben.”

Voor de film Pickelporno uit 1992 waarin Rist met een camera vlak over de huid van een naakt koppel zweeft, kreeg ze de Züricher Filmprijs. “Natuurlijk ben ik zelf feministe, maar waar ik me soms aan erger bij andere feministen is dat zij veel energie verspillen door te wijzen op alles wat fout is, terwijl ze niet met oplossingen komen. In plaats van te zeggen 'pornografie is slecht' wilde ik met Pickelporno op een andere manier een sensuele film maken.

“Feminisme betekent voor mij niet dat je je eigen lichaam niet mag laten zien, of niet gelukkig mag zijn. Als een vrouw trots is moet ze dat juist wèl laten zien, net als in de film Ever is over all, die ik dit jaar voor de Biennale in Venetië heb gemaakt.” In deze installatie, die ook in Het Domein is te volgen, loopt een vrouw vrolijk huppelend over straat, terwijl ze sierlijk zwaaiend met een bloem in haar hand de ruiten van geparkeerde auto's aan diggelen slaat. Een passerende agente glimlacht en groet de vandaliste met een vriendelijke hoofdknik.

Op de vraag waarom deze video's zo populair zijn bij het publiek, antwoordt collega Samir: “Pipilotti verbeeldt wat veel mensen waarnemen of dromen, maar niet onder woorden kunnen brengen. Goede videokunst moet tegenwoordig op zijn minst met een moeilijk filosofisch citaat beginnen. Maar Pipilotti is geen conceptueel kunstenaar en zou nooit met dergelijke citaten gooien. Het publiek weet dus zo langzamerhand dat haar werk toegankelijk is.”

“Dat is waar”, lacht Rist. “Ik zou nooit de kont van een filosoof of kunsthistoricus likken. Goede videokunst ontstaat wanneer de kunstenaar zich niet verbergt voor het publiek, maar zich blootgeeft en niet bang is om tot het uiterste te gaan.”

    • Sandra Smallenburg