Herdenking Rabin wordt links protest

Honderdduizenden Israeliërs hebben zaterdag in Tel Aviv wijlen premier Yitzhak Rabin herdacht op de tweede verjaardag van zijn dood. De betoging had het karakter van een anti-Netanyahu protest.

TEL AVIV, 10 NOV. Op voorstel van premier Benjamin Netanyahu hebben 2.300 leden van de regerende Israelische Likudpartij gisteravond bij de officiële opening van een partijconventie in Jeruzalem een minuut stilte in acht genomen ter nagedachtenis aan de vermoorde premier Yitzhak Rabin. Netanyahu reikte zijn linkse politieke tegenstanders de hand en prees Rabin als politicus en veldheer. Zijn verrassende gebaar volgde op een grote bijeenkomst ter gelegenheid van de tweede verjaardag van de moord op Rabin, zaterdagavond in Tel Aviv, die de vorm aannam van een massale anti-Netanyahu demonstratie.

Op het naar Rabin genoemde plein voor het stadhuis van Tel Aviv waren enkele honderdduizenden Israeliërs samengestroomd om diens dood na een aanslag op datzelfde plein te gedenken. Volgens de organisatoren was het de grootste demonstratie uit Israels geschiedenis. De politie schatte het aantal deelnemers aan deze bijeenkomst op 220.000. Tot ver van het plein stonden mensen in straten op elkaar gepakt te luisteren naar de redevoeringen die door de luidsprekers schalden. Meer dan 1.300 politieagenten waren op de been om deze gebeurtenis te beveiligen. Een helikopter cirkelde voortdurend boven het plein.

Een kreet van instemming schalde over het plein toen Jossi Sarid, de leider van de linkse Burgerrechtenpartij, zei dat van “Netanyahu geen verontschuldiging meer worden verwacht (wegens zijn vermeende aandeel in het vergiftigen van het politieke debat voor de verkiezingen van 1992). We eisen zijn aftreden!”

Velen droegen spandoeken met de leus: “laten we de vrede redden!” De socialistische partijleider Ehud Barak zwoer op de vredesweg te zullen voortgaan “die na de moord op Rabin door Netanyahu is geblokkeerd”. Shimon Peres, die Rabin als premier opvolgde, zei dat Israel wellicht nu vrede met Syrië en de Palestijnen zou hebben gekend indien Rabin twee jaar geleden niet door de kogels van de joodse extremist Yigal Amir dodelijk was gewond.

Natan Sharansky, minister in de regering-Netanyahu van de Russische immigrantenpartij, werd uitgefloten en uitgejouwd door een deel van de menigte toen hij het over verzoening en eenheid van het joodse volk had. “Jij houdt Netanyahu aan de macht”, werd geschreewd.

Over het grote plein hing zaterdagavond een sfeer van intens verlangen naar Rabin. “Vriend we missen je”, was de belangrijkste leus van deze voor Israelische begrippen uitzonderlijke bijeenkomst. Tranen schoten veel aanwezigen in de ogen bij het horen van de vele vredesliederen die door Israels bekendste zangers werden gezonden. Velen zongen mee: de ogen dicht vaak en de handen geklemd om Rabin-rouwkaarsen.

Aan deze grote collectieve emotie namen op enkele uitzonderingen na geen religieuze joden deel. Het was politiek machtsvertoon van de overwegend ashkenazische Israelische middenklasse: Israeliërs die traditioneel links stemmen en voor de vrede met de Palestijnen zijn. En ook al werd Netanyahu hier uitgefloten, de bijeenkomst van zaterdagavond leverde niet het overtuigende bewijs dat hij zich zeer grote zorgen moet maken over zijn politieke toekomst. De herdenking van Rabin werd een linkse demonstratie voor de vrede en tegen de politieke weg van Netanyahu. Indrukwekkend weliswaar wegens de grote opkomst, maar gelijktijdig te homogeen van samenstelling om Netanyahu in grote verlegenheid te brengen. Op het Rabin-plein werd overduidelijk dat het Israelische volk dieper dan ooit is verdeeld, waarbij het debat rond de politiek-morele schuldvraag om de moord op Rabin in alle felheid woedt.

Nationalistische kringen hebben de afgelopen dagen het gerucht over een samenzwering van de binnenlandse veiligheidsdienst, de Shin-Bet, tegen Rabin nieuw leven ingeblazen. Carmi Gillon, het hoofd van de Shin-Bet ten tijde van de moord op Rabin, heeft bevestigd dat Avishai Raviv, die indertijd een opvallende rol heeft gespeeld in het organiseren van ophitsende anti-Rabin demonstraties, een agent van de Shin-Bet was. De samenzweringstheorie is onder andere ontstaan als gevolg van die demonstraties. Volgens Gillon moest deze Shin-Beth agent zich echter zo extreem gedragen om in de vrijwel ondoordringbare rechtse Israelische groeperingen te kunnen doordringen.

'Links' is volgens politieke commentatoren na een periode van nogal opmerkelijke passiviteit zaterdagavond op het Rabin-plein sterk naar voren gekomen. Op zo'n overweldigende opkomst onder de leus 'We vergeten niet, we vergeven niet' was door de organisatoren van de herdenking niet gerekend. Ehud Barak meent daaruit hoop te kunnen putten om de politieke strijd tegen Netanyahu met een kans op succes te kunnen aanbinden als hij een deel van de sefardische Israeliërs uit de Likud-greep kan losweken en ook stemmen van Russische immigranten aan zich weet te binden.

    • Salomon Bouman