Grootste Amsterdamse zege bij Sparta met memorabele tactiek; Ajax verrast met gedaanteverwisseling

ROTTERDAM, 10 NOV. Ajax was gisteren in een andere gedaante naar Het Kasteel gekomen en het volledig misleide Sparta liet zich erdoor overrompelen. Blessures en spelers die kampen met vormverlies gaven trainer Morten Olsen een excuus om af te wijken van een van de Amsterdamse basisprincipes: het spelen met drie spitsen. Hij stelde 'anderhalve spits' op en die tactische ingreep was even memorabel als de uitslag: 0-5. Voor Ajax was het de grootste overwinning op Spangen sinds de invoering van het betaalde voetbal.

Assistent-trainer Bobby Haarms moest zich gisterochtend een paar keer in zijn ogen wrijven toen hij de opstelling op het bord zag staan. Hij had zaterdag de voorbereiding op het duel met Sparta gemist omdat hij die dag door Ajax was gehuldigd wegens zijn vijftigjarige lidmaatschap. De elf uitverkorenen stonden tegen Sparta opgesteld zoals dat de laatste dertig jaar zelden of nooit gebeurde. Gerald Sibon speelde in de punt van de aanval en daar achter stond als 'zwervende halve spits', zoals Olsen het noemde, Dani. De 20-jarige debutant Richard Knopper was rechtermiddenvelder, de rechtsbenige Dean Gorré stond op links en daartussen in speelden Jari Litmanen en Andrzej Rudy.

Haarms herinnerde zich nog wel wanneer Ajax eerder een dergelijke tactiek had uitgevoerd. “Van Gaal heeft het twee keer gedaan in een UEFA-Cupwedstrijd. Onder meer tegen Rot Weiss Erfurt in Düsseldorf in 1991. En natuurlijk speelde Tomislav Ivic in de periode '76-78 meestal met twee spitsen. We hadden toen een middenveld met vooral veel lopers: Lerby, Arnesen, Schoenaker en Erkens. De twee spitsen waren Geels en Ling.”

Net als Ivic destijds, maakte Olsen gisteren van de nood een deugd. Bij absentie van Laudrup, Babangida, Ronald de Boer, Arveladze, Oliseh en Witschge koos de Deen voor een strategie die grotendeels was afgestemd op de kwaliteiten van het wél beschikbare materiaal en de tactiek van Sparta. Dani kreeg een vrije rol. Aangezien het sekssymbool van Ajax nogal veel risico's in zijn spel legt en dus veel balverlies lijdt, moet hij in de rug gedekt worden door verdedigende spelers. En dat gebeurde op het middenveld door Gorré en Rudy.

Ondertussen was Jari Litmanen nog steeds de balvaste architect die het spel van Ajax vorm gaf. En zorgde Tobiasen, in het centrum van de verdediging vervanger van de geblesseerde Oliseh, als mandekker dat de angel Dennis de Nooijer bij Sparta onschadelijk werd gemaakt. Op de vleugels speelde Ajax zoals Rinus Michels het ooit op het Nederlands elftal projecteerde. Daardoor werd Sparta volledig verrast. De thuisclub had zich op de training twee weken lang ingesteld op een tegenstander in een 4-3-3-formatie.

Met name de ervaren middenvelder Nico Jalink, die min of meer werd gedwongen ook als rechtsback te fungeren, liet een paar keer een flinke steek vallen. “We moeten ons schamen”, zei Sparta-trainer Hans van der Zee achteraf. “We veroorzaakten twee onnodige strafschoppen. En bij het derde doelpunt van Ajax constateerde ik een opeenstapeling van blunders.”

Olsen reageerde laconiek op de cultuurschok die hij teweeg had gebracht. “Ajax hoeft toch niet altijd met drie spitsen te voetballen? We hebben met een compact middenveld gespeeld. Sparta is daardoor nauwelijks in zijn spel gekomen. De buitenspelers waren geblesseerd of niet in vorm. Dan heeft het ook geen zin om geforceerd met drie spitsen te spelen.”

De trainer trok daarmee een pijnlijke conclusie voor Peter Hoekstra, die na een aantal mislukte optredens zijn krediet in Udine kennelijk heeft verspeeld. Terwijl hij, nu Laudrup is geblesseerd, zijn kans had moeten grijpen. Maar Hoekstra kon nog glimlachen op Spangen. “Het geeft niet, hoor. Ik maak me er niet druk om”, zei hij. Toch heeft Hoekstra alle reden om zich ongerust te maken over zijn loopbaan bij Ajax. Verder kon Frank de Boer zich afvragen waarom hij niet op de plek van Oliseh speelde, zijn geliefde positie in het centrum van de defensie. Olsen vond het kennelijk te riskant om hem als bewaker te koppelen aan De Nooijer.

Olsen was goed te spreken over het debuut van Knopper. De jonge Haagse middenvelder speelde voordat hij naar Ajax overstapte zes jaar bij de jeugd van Feyenoord, maar vond dat hij op Varkenoord te verdedigend moest spelen. Knopper had zich voorgenomen te scoren bij zijn eerste optreden in de eredivisie. Hij kwam ook een paar keer vrij voor het doel, maar kreeg de bal er niet in. Soms leed hij wat ongelukkig balverlies. Niettemin hield hij zich op basis van zijn techniek aardig staande.

Bijna miste Knopper de spelersbus omdat hij na afloop uitgebreid de media te woord stond. Met een gezicht vol jeugdpuistjes en ringen in beide oren oogt hij een beetje puberaal. De schijn bedriegt. Verbaal komt hij volwassener over. Ajax heeft er een talent bij dat ook een paar goed geformuleerde zinnen Nederlands achter elkaar kan zeggen.

Het honderdste doelpunt van Litmanen voor Ajax was gisteren tevens ook de eerste van zijn drie treffers tegen Sparta. Groenendijk vloerde Gorré in het strafschopgebied en de Fin scoorde vanaf de penaltystip. Dat deed hij later weer, maar dan in de andere hoek, nadat Marilia de improduktieve Sibon had getorpedeerd. Geheel tegen de regels gaf arbiter Jol slechts geel en geen rood aan de Braziliaanse verdediger van Sparta. Na de hervatting ging Ajax gewoon door met doelpunten maken. Litmanen en Dani schoten van afstand raak. Invaller Benni zorgde voor de vijfde treffer met een zwiepend, wegdraaiend schot.