Gevaarlijke sekten

Sekten bestaan niet. Of ze bestaan wel, maar dan moet je ook traditionele godsdiensten als katholicisme, protestantisme of islam een sekte noemen. Die eigenzinnige stelling verdedigt de Belgische historica Anne Morelli in haar Open brief aan de sekte van de sektetegenstanders.

“Het is onmogelijk een grens te trekken tussen religie en sekte”, zegt Morelli in het Institut d'Histoire des Réligions van de Université Libre de Bruxelles. “Grote godsdiensten die nu alom geaccepteerd zijn, begonnen immers als sekte. Wat wij religie noemen, is eigenlijk een sekte die geslaagd is.”

Morelli deed twaalf jaar onderzoek naar sekten in Brussel en bracht er een honderdtal van in kaart - van de Orde van de Zonnetempel tot satanvereerders. Ze concludeerde dat je niet kunt uitmaken of een groepering gevaarlijk is of dat morgen misschien wordt. Natuurlijk, ook in sekten komen oplichters en misdadigers voor. “Maar nu er in Brussel een dominee wordt verdacht van moord op zes familieleden, zeggen we toch ook niet dat alle dominees moorden?”

Meerderheidsreligies verliezen terrein aan een scala nieuwe godsdiensten. Morelli: “Mensen kiezen hun religie à la carte.” Maar de “godsdienstmultinationals” zijn slechte verliezers die nauwelijks de vrije concurrentie gunnen aan “kleine zelfstandige ondernemers”, die vaak als gevaarlijk worden afgeschilderd.

Morelli, zelf katholiek opgevoed maar inmiddels atheïst, waarschuwt tegen het criminaliseren van nieuwe religies. “Dan maak je ze tot martelaren.”

Ze bepleit integratie. “Ik verdedig sekten niet, maar de samenleving kan nu eenmaal geen onderscheid maken tussen goede en kwade religies.” Toch wordt dat onderscheid voortdurend gemaakt.

De verdachtmaking zit volgens Morelli al in de woordkeuze. 'Religie' verwijst naar iets respectabels, terwijl 'sekte' een negatieve bijklank heeft. Daarom spreekt ze liever van alternatieve, nieuwe of kleine religies. De negatieve benaming gaat verder. “De paus richt zich tot 'gelovigen', maar men is 'aanhanger' van Krishna”, schrijft Morelli. En: “Als men spreekt over de religieuze initiatie van kinderen hebben 'catechese' en 'ronselen' uiteraard niet dezelfde gevoelswaarde.”

In Brussel zijn relatief veel sekten, omdat hier de Europese Unie zetelt. “Alternatieve religies uit bijvoorbeeld de Verenigde Staten, die maar één zetel in Europa hebben, kiezen voor Brussel.” Het is een uitgelezen plek om te lobbyen, wat bij sekten ook weer als negatief wordt gezien. “Maar wanneer ik lobby voor een organisatie tegen rassenhaat, wordt dat beschouwd als positief, omdat het voor het zogenoemde goede doel is.”

Dit voorjaar zorgde een parlementaire onderzoekscommissie voor opschudding in België, toen ze een lijst presenteerde met 189 sekten die in de gaten gehouden zouden moeten worden, van de satanische Abrasax tot een katholieke organisatie als Opus Dei. “Een fantasielijst”, vindt Morelli, die als expert werd gehoord. “Groepen die ik alleen maar ter sprake bracht, zoals Jehovagetuigen, werden zonder meer op de lijst gezet.” Bovendien, zo lang je geen bevredigende definitie van sekten kunt geven, moet je volgens de historica geen lijst met groepen opstellen waar je speciaal op moet letten.

Om sekten te kunnen definiëren wordt bijvoorbeeld aangevoerd dat sekten zich mengen in het privé-leven van hun aanhangers. Maar Morelli ziet “geen enkel verschil tussen mevrouw Gabrielle, hogepriesteres van de groep Ananda, die haar volgelingen verplicht condoom, pil of spiraaltje te gebruiken en mijnheer Wojtyla, 'heilige vader', die het hun verbiedt.”

Sekten zouden gewelddadig zijn. “Maar grote oorlogen in de wereldgeschiedenis hebben een religieuze grondslag.” Sekten zouden hun leden dwingen hun bezittingen op te geven. “Sommigen geven inderdaad veel geld aan sekten”, beaamt Morelli. “Dat wordt gezien als diefstal. Maar in januari geven veel katholieken de paus geld als nieuwjaarsgeschenk en die besteedt het vervolgens aan een nieuw type pausmobiel.” Ook wordt vaak gezegd dat sekteleden gehersenspoeld worden. Morelli haalt een als non geklede pop uit een vitrinekast vol katholiek speelgoed. “Als een kind hiermee speelt in plaats van met een Barbie, is dat dan geen hersenspoeling?”

De onderzoekscommissie bepleitte aanpassing van de wet, zodat bijvoorbeeld “misbruik maken van psychische zwakte” strafbaar wordt.

“Onzin”, vindt Morelli. Sekten moeten net als ieder ander de wet respecteren, maar daarvoor zijn geen speciale wetten nodig. “In de hele maatschappij heb je goede en slechte mensen, perverselingen en gekken.” Eigenlijk zouden we pas echt bang moeten zijn voor de traditionele meerderheidsreligies. “Want die kunnen hun wil opleggen.”