Wraakengel Di Pietro daalt af in de politiek

Antonio Di Pietro, de man die bekend werd door de anti-corruptie campagne 'Schone Handen', voert campagne voor een zetel in de Italiaanse Senaat. Zijn hart klopt rechts, hij is kandidaat voor links. Di Pietro's aureool is door het campagnevoeren en oude aantijgingen van corruptie wat verbleekt, maar sommigen zien een president in wording.

FLORENCE, 8 NOV. Het is er zo rustig dat je er de bieten kunt horen groeien, zeggen ze over de Mugello. Het is een lieflijk gebied iets ten noorden van Florence: vlak bij de stad nog wat fabrieken, maar daarna de groene heuvels van Toscane.

Deze streek was vooral bekend om wat er doorheen ging: de autostrada naar het noorden en de stippellijn voor de geplande hoge-snelheidstrein. Dat gaat veranderen. Want morgen hoopt Antonio Di Pietro, de man achter de corruptie-onderzoeken die Italië op zijn kop hebben gezet, het kiesdistrict Mugello te gebruiken als springplank naar de nationale politiek.

De kiezers in Florence 3, zoals het district officieel heet, gaan stemmen in tussentijdse verkiezingen voor een vrijgekomen Senaatszetel. Links heeft hier altijd gewonnen, en daarom zal de kandidaat van links dit keer ook weer winnen. En dat is Antonio Di Pietro.

Dat was wel even wennen voor lokaal links. Di Pietro heeft er nooit een geheim van gemaakt dat zijn hart rechts zit. Maar het rechtse blok wordt geleid door mediamagnaat Silvio Berlusconi, en na alle vuilspuiterij van die kant heeft Di Pietro die deur dichtgedaan.

“Ik ben geen zoon van links”, heeft hij erkend tegenover het lokale partijkader van de Democratische Partij van Links, de grootste partij in de regerende centrum-linkse coalitie. Hij zei dat hij toch aan die kant was gaan staan omdat hij gelooft in een tweestromingenstelsel en niet kan samenwerken met huidig rechts.

Die keuze was vorig jaar al duidelijk geworden, toen Di Pietro minister van Vervoer werd in het huidige kabinet. Maar hij deed dat toen uitdrukkelijk als niet-partijgebondene. Bovendien trad hij na een paar maanden al weer af om zich beter te kunnen verdedigen tegen nieuwe aantijgingen. Dat deed ik om het kabinet te redden, heeft hij de aarzelende kameraden in de Mugello voorgehouden. Anders zou dat teveel te lijden hebben gehad onder de harde aanvallen.

Paradoxaal genoeg zijn Di Pietro's twee belangrijkste tegenstanders wel zonen van links. Zijn rechtse tegenspeler is Giuliano Ferrara, oud-minister in het kabinet-Berlusconi. Dit is een corpulente, vulkanische persoonlijkheid die jarenlang is blijven zitten in het linkse nest waarin hij is geboren, tot hij via de socialistische leider Bettino Craxi terecht kwam bij Berlusconi - Ferrara is in Moskou naar school gegaan.

Op zijn linkerflank wordt Di Pietro aangevallen door de linkse Kojak: Alessandro Curzi, een kale tv-journalist die altijd met een pijp rondloopt en wiens zijden foulard zijn imago als een kameraad oude stijl onverlet laat. Curzi is eigenlijk lid van de PDS, maar staat nu kandidaat namens de kleine communistische partij en roept dat Di Pietro van de verkeerde kant is.

Ferrara's doel in deze campagne was duidelijk: zo hard mogelijk aantrappen tegen Di Pietro. Het idee was van Berlusconi, die Ferrara opbelde vlak nadat hij was afgetreden als hoofdredacteur van het opinieweekblad Panorama. “Nu dat je weg bent bij Panorama wil ik je voorstellen om wat te gaan stoken. Waarom neem je het niet op tegen Di Pietro?”, zo reconstrueerde Ferrara dat gesprek.

Ferrara kondigde aan dat hij zijn campagne zou voeren in een Mercedes, maar dan een die hij van zijn eigen geld had gekocht - een verwijzing naar de tweedehands Mercedes die Di Pietro heeft gekregen van de verzekeraar Gorrini, later een verdachte in corruptiezaken. Bovendien heeft Ferrara de afgelopen week nepbankbiljetten van honderdduizend lire laten verspreiden, ongeveer 120 gulden, met een foto van Di Pietro erop en de tekst: nul procent rente. De suggestie is dat de held van Schone Handen te koop is. Had Di Pietro niet van Gorrini een rentevrije lening gekregen van een ton?

Het zijn oude zaken die door de justitie zijn geseponeerd, maar Ferrara blijft het proberen. Di Pietro heeft zich niet laten provoceren en zich beperkt tot zeventien aanklachten wegens smaad en laster. Een debat met Ferrara, die zeer snedig en suggestief kan schelden, is hij uit de weg gegaan. Het antwoord kwam indirect, tegenover bevriend publiek. “In mijn persoonlijke leven heb ik fouten gemaakt, zoals u allemaal”, zei Di Pietro. “Maar in het onderzoek (Schone Handen) heb ik me nooit bekommerd om wat mensen van me dachten, of het nu vrienden of vijanden waren. Ik moet daarvoor een tol betalen: al drie jaar lang onderga ik wraakacties voor wat ik heb gedaan.”

Di Pietro heeft verteld dat hij popelt om aan de slag te gaan. “Ik heb geen groots politiek plan, zei hij. Zijn programma: daadkracht, werklust, dingen voor elkaar krijgen. En dat alles voortbouwend op zijn reputatie als de motor van het grote smeergeldonderzoek Schone Handen.

Het dagelijkse werk van het campagnevoeren heeft zijn aureool wel wat doen verbleken. Jarenlang is hij de wraakengel geweest die te vuur en te zwaard de corruptie bestrijdt, de halve heilige die boven het politieke gekonkel staat en het geknechte volk vertegenwoordigt. Nu is hij een politicus die partij heeft gekozen en moet zweten om stemmen te krijgen. Di Pietro is bijna weer een gewone man geworden.

Maar dat hij de stap heeft gezet en de politiek ingaat, verraadt zijn ambities. Di Pietro is de afgelopen jaren heen en weer geslingerd tussen het verlangen om aan alles de brui te geven en op zijn rode tractor te gaan zitten, zoals hij het zelf zei, of om verder te gaan met zijn morele kruistocht.

Hij heeft nu de tweede optie gekozen, vertrouwend op zijn imago: de onkreukbare man met het gezonde boerenverstand die de handen uit de mouwen willen steken. Veel mensen denken dat Di Pietro daarbij heel hoog mikt en herinneren eraan dat over een paar jaar een nieuwe president wordt gekozen. Mugello is niet meer dan een eerste stap.