Toilet-praktijk van rode brulaap houdt vegetatie schoon

Voor in bomen levende dieren lijkt de omgang met ontlasting probleemloos. Niets is minder waar. Bij sommige 's winters in grote groepen rondtrekkende vogels heerst er rond rustplaatsen in bomen een fervente strijd om de wat hogere, maar toch nog beschutte plekken: daar is de kans op besmeuring van het verenpak door soortgenoten het kleinst.

Ook voor boombewonende apen, waarvan vaak werd gedacht dat ze zich gedachteloos en willekeurig ontlastten, ligt de omgang met afscheidingsproducten subtiel. In ieder geval blijkt dat rode brulapen (Alouatta seniculus) heel gericht te werk gaan. Daarbij is het ze niet om het ontzien van lager rondklimmende soortgenoten te doen, maar om behoud van een hygiënisch verantwoorde voedselvoorraad (Animal Behaviour 54, 451-455).

Rode brulapen zijn forse Zuid-Amerikaanse boombewoners die vooral vruchten en bladeren eten. Ze trekken in groepen van zo'n zes tot acht dieren in een eigen territorium rond. Een onderzoekster van de Noord-Amerikaanse Rutgers University die brulapen in het Braziliaanse Amazone-bekken bestudeert, viel het op dat elk dier zich voor toilet-activiteit naar een andere plek in de boom begaf dan waar hij zojuist bezig was. Groepen apen volgend hield zij nauwkeurig bij hoe vaak vaste ontlasting de onderhangende vegetatie raakte, of juist in een volledig vrije val de bosbodem of de onderzoekster bereikte. Vervolgens berekende zij hoe die verhouding zou liggen bij loslating vanaf willekeurige plekken in boomkruinen, volgens een toevalsverdeling. Hetzelfde deed zij voor een bestand aan plaatsen waar de dieren zich vaak voor ander gedrag, actief of rustend, ophouden.

Het resultaat is overtuigend: de brulapen hebben een toilet-praktijk waardoor de vegetatie waarin zij leven en voedselzoeken veel minder vervuild raakt dan bij een ongerichte aanpak. Individuele brulapen ontlasten zich zo'n vijf keer per dag royaal, dus dit verschil loont de moeite. Een groot voordeel is dat ze voorkomen dat zij parasieten die zij via de ontlasting waren kwijtgeraakt, bij het voedselzoeken in lagere regionen weer zouden opnemen. Het uitgesproken territoriumsysteem van deze apen is een extra evolutionair duwtje in de rug voor een propere aanleg: iedere groep houdt het hoogsteigen straatje schoon.

    • Frans van der Helm