Politiek wordt in Spanje steeds vaker in de rechtszaal bedreven

De politieke rust die de Spaanse premier Aznar vorig jaar bij zijn aantreden het land in het vooruitzicht stelde, is vooralsnog ver te zoeken. Politici zijn vooral verstrikt in rechtszaken.

MADRID, 8 NOV. Politiek wordt in Spanje steeds meer bedreven via de rechtszaal, terwijl het juridische apparaat steeds verder gepolitiseerd raakt. Rechters en openbare aanklagers zijn verdeeld in politieke kampen die elkaar luidruchtig het leven zuur maken. En als de onderlinge ruzies in het gerechtsgebouw even stil vallen zijn er altijd nog politici die de rechterlijke macht aanvallen als de zaken een ongunstige wending dreigen te nemen.

Dat doet bijvoorbeeld de voormalige socialistische leider en premier Felipe González, volgens wie een rechtszaak tegen voormalig minister van binnenlandse zaken José Barrionuevo en ex-staatssecretaris voor staatsveiligheid Rafael Vera, een “politiek opzetje” is van de conservatieve regering. Beide ex-bewindslieden worden verdacht van betrokkenheid bij een ontvoering die door doodseskaders werd uitgevoerd als represaille tegen de ETA. De aanklager eist tegen beiden 23 jaar gevangenisstraf wegens medewerking aan een gewapende bende. De socialisten Barrionuevo en Vera, die formeel ontkennen, laten er geen twijfel over bestaan dat zij hun vervolging als het toppunt van hypocrisie beschouwen: kent niet iedere regering zijn geheime achterdeurtjes als het op het bestrijden van terreur aankomt?

Tijdens de afronding deze week van de behandeling van de strafzaak tegen de 23 leden van het hoofdbestuur van de politieke partij Herri Batasuna, de politieke arm van de ETA, werd de verpolitisering van het Spaanse rechtssysteem eveneens op de korrel genomen. Dat het vervolgen van het hoofdbestuur van HB (eveneens wegens medewerking aan een gewapende bende) door de verdediging ook hier werd afgedaan als een “politiek proces”, wekte weinig verbazing. “Ideeën kunnen nooit een misdaad zijn in een democratie”, zei advocaat Patxi Zabaleta in zijn slotwoord.

De rechters buigen zich de komende weken over de vraag of dit ook opgaat voor het publiekelijk steunen van de moorden op de jurist Tomás y Valiente en de advocaat Múgica en het uitzenden van een verkiezingsvideo, waarin veronderstelde ETA-terroristen de reden van hun geweld uit de doeken doen. Buiten de kring van het Baskisch-nationalisme rondom de ETA, wordt het proces tegen de top van Herri Batasuna echter door vrijwel iedereen gezien als een strafrechtelijke zaak.

Dat ligt anders met de talloze zaken en zaakjes die zich rond de meer democratische partijen afspelen. Vorige week sprak het Tribunal Supremo, de Hoge Raad, in de zogenoemde Filesa-zaak acht forse veroordelingen uit wegens illegale financiering van de socialistische PSOE. Het rumoer over de straffen was nog niet verstomd, of begin deze week vertelde een van Spanjes grootste oplichters, de Catalaanse zakenman Javier de la Rosa, aan een rechter dat hij de regerende Partido Popular van een zakcentje had voorzien die de toegestane limiet ruim overschreed. Samen met de ex-bankier Mario Conde (die volgende maand wegens omvangrijke bankzwendel terecht staat) vormt De La Rosa de onbetwiste aanvoerder van Spanjes toptien van groot-fraudeurs. Zijn grootste huzarenstukje bestaat uit de honderden miljoenen aan oliedollars die hij begin jaren negentig liet verdwijnen bij de KIO, het Koeweitse beleggingsfonds.

Enkele dagen voor de onthulling toonde een onderzoeksrechter grote belangstelling om geknoei met partijgelden van de Catalaanse nationalisten, de belangrijkste steunpilaar van deze regering, eens nader onder de loep te leggen. Inzet: 3 miljard peseta's die uit de drie casino's die Catalonië rijk is verdwenen en waarvan volgens getuigen een miljard in de partijkas van de Catalaanse nationalisten verdween. De jurisprudentie in de Filesa-affaire gaf voldoende aanleiding voor een onderzoeksrechter om dit juridische lijk weer uit de kast te trekken.

Dat er op grote schaal wordt gerommeld met de de financiering van de politieke partijen is al jaren geen geheim. Politiek bedrijven in Spanje is duur. Alleen al de torenhoge schulden die uitstaan bij een keur aan banken en nimmer worden afgelost wijzen op een nijpend financieringsprobleem bij de partijen. De politieke verontwaardiging die dan ook ontstond na de veroordeling tot elf jaar gevangenisstraf van de socialistische ex-gedeputeerde Carlos Navarro wegens valsheid in geschrifte, belastingoplichting en nog wat ander administratief geknoei in de Filesa-affaire, had dan ook de bittere nasmaak van leedvermaak. Navarro had samen met enkele handlangers een systeem uitgedacht waarbij bedrijven in ruil voor fictieve diensten geld betaalden uit en aantal fictieve ondernemingen (waaronder Filesa) die op hun beurt de gelden - een miljard peseta (toen ongeveer 18 miljoen gulden) - overmaakten aan de partijkas. De socialisten financierden er een verkiezingscampagne mee. Op grote spijt bleek de partij niet betrappen. Terwijl de familie van de veroordeelden zich kwaad maakte over het gebrek aan getoonde solidariteit van ex-leider González, maakten socialistische woordvoerders wat halfslachtige excuses.

In een andere zaak stopte een Madrileense rechtbank eerder deze week het strafrechtelijk onderzoek naar de media-magnaat Jesús de Polanco, eigenaar van onder meer het gezaghebbende dagblad El País en het Spaanse televisiestation Canal+. Polanco stond samen met de voltallige top van het bedrijf Sogecable, de exploitant van Canal+, in het verdachtenbankje in een zaak die door links Spanje wordt gezien als een poging van de conservatieve regering Aznar om politieke tegenstanders in de gevangenis te krijgen. Canal+ is een van de paradepaardjes van de machtige Polanco, die nauwe banden heeft met de socialisten, een feit waar hij nooit een geheim van heeft gemaakt. Toen uitlekte dat staatsecretaris van regeringswoordvoering Miguel Ángel Rodriguez het vaste voornemen had het imperium van Polanco te breken, opende onderzoeksrechter Gómez de Liaño - omstreden door zijn gebrek aan politieke onafhankelijkheid - plotseling een strafrechtelijk onderzoek. Een borgtocht kon ternauwernood voorkomen dat de uitgever in de cel belandde. Linkse kranten - Polanco's dagblad El País voorop - openden de aanval op de onderzoeksrechter.

De strafklacht was aan de schimmige kant: Canal+ zou hebben gerommeld met het geld dat abonnees als borg hadden betaald voor het gebruik van hun decoder-kastjes. Na maanden van onduidelijkheid werd de zaak afgelopen dinsdag op de hoofdpunten naar de prullenbak verwezen. Bij de behandeling van de zaak bleek dat het strafonderzoek mede op aandrang van “een staatssecretaris” was geëntameerd. Diens naam werd niet onthuld.

    • Steven Adolf