'China hoort niet in rij vallende dominostenen'

Azië wankelt nog steeds, maar China blijft overeind. Toch siddert ook Peking, de zelfverzekerde toon van de Chinese beleidsmakers ten spijt.

PEKING, 8 NOV. De Chinese economische beleidsmakers slaan zich dezer dagen op de borst. Als zij niet zo terughoudend waren geweest wat betreft de volledige inwisselbaarheid van de yuan, dan had volgens hen de Aziatische economische crisis ook China getroffen.

“China maakt geen deel uit van de vallende domino's,” zo schreef de China Daily Business Weekly deze week. De teneur van vele stukken die naar aanleiding van de crisis zijn verschenen is dat de enorme buitenlandse valutareserves en het omvangrijke handelsoverschot de basis zijn voor de sterke Chinese munt. Geen beurscrisis kan daar invloed op uitoefenen.

De duidelijkste betuiging van steun en respect voor het bestaan van de marktkrachten kwam van president Jiang Zemin. In de week dat Hongkong en de rest van de wereld aan het bekomen waren van de beursval, luidde de Chinese president in New York de openingsbel van de beursvloer op Wallstreet. Maar ondanks de vele positieve woorden in de Chinese pers en de bemoedigende signalen die van Jiangs optreden zijn uitgegaan, heeft de beurscrisis op het onlangs aan China teruggegeven grondgebied, wel degelijk een lichte siddering teweeg gebracht in Peking.

Het is nog maar anderhalve maand geleden, tijdens de vergadering van het vijftiende congres van de communistische partij, dat Jiang formeel toestemming gaf voor een kapitalistische oplossing van de structurele problemen van de staatssector via privatisering, al mag dat woord niet officieel worden gebruikt. En nu al moeten door de beurscrisis vraagtekens worden gezet.

Tenminste zes grote staatsondernemingen hebben hun gang naar de effectenbeurs in Hongkong tot nader orde uitgesteld, omdat alle 'red chips', zoals de Chinese beursnoteringen in Hongkong worden genoemd, vorige week met meer dan vijftien procent in waarde zijn gedaald.

Voor China Telecom (HK) is de introductie op de markt, de grootste notering aller tijden, zelfs een buitengewoon onaangename ervaring geworden. Het bedrijf, dat direct verantwoording aflegt aan het Chinese ministerie van post en telecommunicatie, heeft met lede ogen moeten aanzien hoe vanaf de eerste dag van notering twee weken geleden, de koersen alleen maar zijn gedaald. En dat terwijl vrijwel het gehele jaar door de red chips de absolute favorieten zijn geweest van investeerders in Azië.

“Niets om ons zorgen over te maken”, zegt Liu Futang, de vice-directeur van het onafhankelijke instituut voor markteconomie in Peking. “De Chinese economie is zo gezond als een vis. Met een economische groei van 9,5 procent voor het laatste kwartaal van dit jaar kan het dergelijke schokbewegingen, zoals in Hongkong, heel best aan.” Dat is ook het standpunt van de Chinese regering. Volgens woordvoerder Tang Guoqiang van buitenlandse zaken zijn de marktfluctuaties van vorige week “verschijnselen van de korte termijn” geweest. Aan de Chinese en Hongkongse economie mankeert volgens Tang niets.

Maar ook al is volgens de woordvoerder de Chinese economie sterk genoeg om beursklappen op te vangen, toch is het in haar streven naar grootscheepse hervormingen van de staatssector wel degelijk afhankelijk van Hongkong als de belangrijkste bron voor kapitaal. “Die bron is nu enigszins gekrompen”, zegt Kenneth Poon, van de ABN Amro bank in Shanghai.

De kapitaalstroom van Hongkong naar China zal door toedoen van de beurscrisis naar verwachting verminderen. Dat is een ontwikkeling die door de omvang van die stroom voelbaar zal zijn in China. De investeringen uit en via Hongkong zijn goed voor bijna de helft van de buitenlandse investeringen in China. Zo was vorig jaar 20,8 miljard dollar van het totaal van 54,8 miljard dollar aan buitenlandse investeringen afkomstig uit Hongkong.

Ook het bankwezen in China is voor een goed deel afhankelijk van de economische ontwikkelingen in Hongkong. De Bank of China, een van China's vier grootste staatsbanken, heeft gerapporteerd dat 1,6 miljard dollar van de 2,3 miljard dollar winst in 1996 afkomstig was uit ondernemingen in Hongkong en Macao. Dat is een winst die het Chinese bankwezen hard nodig heeft, omdat het in opdracht van de centrale overheid de afgelopen jaren vrijwel grenzeloos steun heeft verleend aan verlieslijdende staatsbedrijven. Hierdoor bestaat inmiddels een kwart van alle leningen die Chinese banken hebben uitstaan, ruim 200 miljard dollar, uit niet-presterende (non-performing) leningen.

Buitenlandse investeerders vrezen dat de beurscrisis de liberalisering van de financiële sector in China zal vertragen. Westerse regeringen hebben al lange tijd kritiek op het Chinese beleid buitenlandse banken stelselmatig buiten bepaalde financiële activiteiten te houden. “De toegang daartoe zal zeker niet eenvoudiger worden”, aldus een buitenlandse bankier in Peking. “Chinese functionarissen hebben naar aanleiding van de muntdevaluaties in Azië laten weten de strikte controle over de Chinese munt te willen handhaven.”

De huidige regelgeving staat aan- en verkoop van Chinese yuans alleen toe voor de financiering van handel en niet voor het omzetten van de winst die vrijkomt door speculaties. De Chinese beurzen in Shenzhen en Shanghai zijn dan ook vrijwel alleen toegankelijk voor binnenlandse aandeelhouders.

Toch is Qiu Xiaohua, een topeconoom van het Staatsbureau van statistiek van mening dat de economische trend in China “opwaarts” is. Dat blijkt volgens de econoom vooral uit het feit dat China's centrale bank onlangs heeft besloten de rente te verlagen om de economische groei in China te versnellen. “Dat helpt de staatsbedrijven en het herstel van de gehele economie”, aldus Qiu.

Wat in Hongkong is gebeurd is amper van invloed op die ontwikkeling volgens Qiu. Zo is het feit dat China zich tijdens de crisis in Hongkong compleet afzijdig heeft gehouden van advies of maatregelen - wat het overeenkomstig het principe van één land, twee systemen' ook dient te doen - het bewijs dat Peking de invloed van de markt niet vreest en vertrouwt op de zelfregulerende kracht van Hongkong.