Vrieskou en vervlakking

De vervlakking in de Nederlandse literatuur: om de zoveel tijd maakt men zich er weer druk over, en met de eerste vrieskou lijkt ook deze discussie weer even teruggekeerd in letterenland. Jaap Goedegebuure nam vorige week de aftrap met een stuk in HP/De Tijd waarin hij beweerde dat de huidige jonge Nederlandse schrijvers - dat wil zeggen: alle generaties na Van der Heijden - slechts 'hol geschetter' produceren in plaats van goede literatuur.

Eind vorige week ging de discussie verder in het Amsterdamse Bethaniën-klooster, waar de studentenvereniging neerlandistiek Helios een groepsgesprek had belegd over die vermeende vervlakking. De aanwezigen beperkten zich niet tot eendimensionaal geklaag over oppervlakkige jonge schrijvers, maar wezen ook op de effecten van het rendementsdenken in de uitgeverswereld.

Zo vertelde Anthony Mertens, redacteur van uitgeverij Querido, over zijn lotgevallen op de Frankfurter Buchmesse. 'Om tien uur 's ochtends kwam er een Amerikaanse uitgever in onze stand die vroeg: heb je mooie boeken? Ik zei ja en noemde hem een boek van Frans Thomése. Toen zei die Amerikaanse uitgever: Heeft het soms meer dan 100.000 exemplaren verkocht, heeft het een literaire prijs gewonnen en is het geschreven door een vrouw? Het laatste moest ik helaas ontkennen, waarna hij niet meer geïnteresseerd was.'

'Of neem die andere Amerikaanse uitgever bij wie ik langsging en die mij meteen vertelde dat hij nog een vrouwelijke Chinese auteur in de aanbieding had. Ze was tussen de dertig en de veertig jaar oud en had een strafkamp overleefd. Bij zo'n verhaal proef je gewoon dat de uitgever alleen maar de hype van vorig seizoen probeert te imiteren. Dat noem ik vervlakking. Mensen die literatuur terugbrengen tot verhalen die het commercieel goed doen. Dat is een tendens die je helaas ook in Nederland steeds meer ziet.'

Joost Nijsen (Podium) vertelde in het Bethaniën-klooster hoe hij een boekje had gemaakt met daarin een korte inhoudsbeschrijving en de proloog van het nieuwe boek van Herman Franke, De Verbeelding, dat begin volgend jaar uitkomt. 'Omdat boekhandelaren steeds minder tijd hebben om het boekenaanbod te beoordelen, ben ik met dit boekje langs een aantal inkopers geweest. Zo ging ik ook naar de centrale inkoper van de V&D, ergens in een kantoor in de Bijlmer. Op zijn kamer stonden helemaal geen boeken meer, alleen maar een computer. Ik zei tegen hem: ' 'je hoeft het boek niet meer helemaal te lezen, ik heb hier de proloog. Toen pakte hij dat boekje vast en zei: 'je denkt toch niet dat ik tijd heb om dat te gaan lezen?' Zelfs het instrument van de sampler is dus al aan inflatie onderhevig.' '

    • Joris Abeling