Ruziënde regisseurs in 'sleutelkomedie'

Voorstelling: De vaders. Tekst en muziek: René Eljon; regie en spel: René Eljon en Maureen Teeuwen. Gezien: 6/11 Toneelschuur Haarlem. Aldaar t/m 8/11, tournee t/m 24/1. Inl: (020) 670 67 03

Als de vijf regisseurs die als sleutelfiguren dienen in De vaders, gisteren naar de première waren gekomen dan hadden de meesten zichzelf waarschijnlijk zonder veel moeite in het stuk kunnen herkennen. Per slot van rekening heeft René Eljon tijdens het schrijven ruim kunnen putten uit eigen notities die hij in de loop van zijn acteurscarrière verzamelde en die naar zijn zeggen veel uitspraken van de theatermakers bevatten.

Dat betekent niet dat Eljon heeft gestreefd naar een reconstructie van de werkelijkheid. In deze 'sleutelkomedie over toneelvaders en de cultuurnota', zoals De vaders wordt aangekondigd, beschrijft hij een fictieve situatie. De regisseurs die hij met medespeelster Maureen Teeuwen opvoert - Jan Joris Lamers, Frans Strijards, Gerardjan Rijnders, Titus Muizelaar en Ton Lutz - hebben een nieuwe naam. Sommigen komen beter uit de verf dan anderen, met name Jan Joris Lamers van Maatschappij Discordia en Frans Strijards van Art & Pro spelen een prominente rol; met beiden heeft Eljon dan ook jarenlang gewerkt.

Hoewel het niet noodzakelijk is van de feiten op de hoogte te zijn, zal iemand die dat wel is wellicht meer beleven aan de voorstelling. Zo is het curieus om te zien dat het stuk, nadat het was geschreven, plotseling overeenkomsten is gaan vertonen met de actualiteit. Regisseur Tartaud, 'vernoemd' naar de Franse theatervernieuwer Artaud, die met zijn groep uit zijn repetitieruimte is gezet doet immers sterk denken aan Jan Joris Lamers die met zijn toneelgroep Discordia onlangs moest vertrekken uit het vaste onderkomen Felix Meritis in Amsterdam, na een conflict over de zaalhuur.

We schrijven 2004 als Tartaud na maanden zoeken een repetitieruimte krijgt aangeboden in een verlaten meubelhal aan de Amstel. Hier repeteert hij een nieuw stuk van collega Balfoort (Frans Strijards). Dat stuk krijgen wij niet te zien, De vaders gaat over de voorbereidingsperikelen die gedomineerd worden door getouwtrek om de opvoeringsrechten. Balfoort heeft zijn stuk namelijk ook toegezegd aan Gimberg (Gerardjan Rijnders), een regisseur bij een groot repertoiregezelschap die veel porno en televisiedrama's regisseert. Nu heeft hij echter zijn zinnen gezet op de tekst van Balfoort met acteur Musch (Titus Muizelaar) in de hoofdrol.

Tot de pauze, drie bedrijven lang, laat René Eljon het geruzie om de opvoeringsrechten duren waarbij hij en passant de effecten van het schrale cultuurbeleid op het toneel aan de kaak stelt. Hij schetst een situatie waarin gezaghebbende theatermakers als gevolg van de driftige bezuinigingen van de staatssecretaris van Cultuur op straat staan en in feite amper nog voorstellingen kunnen produceren. Tegelijk toont hij de tirannieke en ijdele ego's van de theatermakers die elkaar nauwelijks het licht in de ogen gunnen.

Het stuk is geen afrekening, daarvoor bewondert Eljon de regisseurs te veel. Ongewild of niet ga je je echter wel ergeren aan het eindeloze gekonkel, gebekvecht en gezeur van de personages. Er is zeker een aantal komische momenten maar over het algemeen is de tekst voor de pauze nogal slap. Het vierde en vijfde bedrijf zijn opeens veel hilarischer, al hangt de slotscène met Eljon en Teeuwen als een zingend Zappa-duo er als een vreemd staartje aan.

Wat daaraan vooraf gaat is leuker: besloten is dat iedereen een rol krijgt in de voorstelling die Tartaud uiteindelijk zal regisseren. Maar de avond voor de première, als men in een halve kring bijeenzit, blijkt de voorstelling nog lang niet af en iedereen heeft andere ideeën. Hier krijgen de figuren die eigenlijk weinig meer dan sjablonen waren kans zich te profileren. Eindelijk ook komt Ton Lutz aan het woord die als de nestor van het theater hun aller toneelvader is en het gezelschap uitvoerig de les leest.

Behalve de rol van de ambtenaar van het 'Programmerings Fonds' die iedere voorstelling door een andere locale politicus wordt gespeeld, vertolken Eljon en Teeuwen alle personages (de regisseurs plus een aantal anderen). Telkens als ze van rol wisselen trekken ze één van de jassen aan die klaar hangen in een rek achter op de speelvloer. Tijdens de laatste twee bedrijven vliegen ze in razende vaart van stoel naar stoel. Dat is erg grappig en het lijkt of het spel daardoor meer schwung krijgt. Ze spelen met overdrijving - Maureen Teeuwen gaat dat beter af dan René Eljon met wiens houtenklazerige optreden als Tartaud ik vooral voor de pauze moeite had. Later is hij gelukkig overtuigender, maar hij mist het komische talent van zijn tegenspeelster.

    • Noor Hellmann