Kopgroep karavaan uit Bonn bereikt Berlijn; Hoofdstad krijgt allure van internationale metropool

Berlijn maakt zich op om regeringscentrum te worden en de Duitse hoofdstad ondergaat een metamorfose. Een deel van de Berlijners vreest echter aantasting van het karakter van de stad.

BERLIJN, 7 NOV. Zeven jaar na de Duitse hereniging is het zover. De eerste leden van de politieke karavaan uit Bonn zijn in de hoofdstad aangekomen.

Afgelopen weekeinde opende de regering van bondskanselier Helmut Kohl het nieuwe perscentrum. Terwijl het provinciale Bonn vreest weg te glijden tot minder dan een small town in Germany, verrijst in het hart van Berlijn een nieuwe stad.

Opnieuw werd feest gevierd. Een week eerder al had Daimler-Benz het hoofdkantoor van zijn dochter Debis ingewijd aan de Potsdamer Platz. In het hypermoderne perscentrum van de regering aan de Spree werd jazz gespeeld, een damesstrijkje herinnerde aan de roaring twenties en de populaire Oost-Duitse sekt Rotkäpchen stroomde rijkelijk.

Hoewel een deel van de 3,5 miljoen Berlijners meent dat het karakter van de stad in de vernieuwingsdrift verloren dreigt te gaan, is het grootste deel van de burgers positief. Zeker 70 procent verwacht dat de komst van de vele duizenden politici, diplomaten en journalisten Berlijn de allure van een internationale metropool zullen geven, blijkt uit het jongste opinieonderzoek van het bureau Emnid. Berlijn als nieuwe hoofdstad van Europa.

“We zijn trots dat we met de bouw van het Bundespressezentrum een zekere voortrekkersrol spelen voor de hele regering”, zei woordvoerder en gastheer Peter Hausmann. Niets kan de verhuizing nu nog tegenhouden, stelde Friedrich Bohl vast, de leider van Kohls kabinet in de bondskanselarij. Het was een vingerwijzing voor de twijfelaars. Sinds de Bondsdag op 20 juni 1991 besloot - weliswaar met een nipte meerderheid van 338 tegen 320 stemmen - dat Berlijn de hoofdstad moest worden, is een groep Bondsdagleden en ambtenaren hevig op de rem gaan staan. “De critici moeten eindelijk eens de realiteit van Duitsland onder ogen zien”, waarschuwde minister Klaus Töpfer van Bouwzaken.

Maar de tegenstanders moesten hun verlies vorige week al erkennen, toen de 'ouderenraad' van het parlement de verhuisdatum naar Berlijn officieel vaststelde. Na het zomerreces, in september 1999, zullen de Bondsdagleden hun werk in Berlijn beginnen. “We hebben verloren”, stelde de meest fervente tegenstander, de sociaal-democraat Friedhelm Beucher, bitter vast.

De Rijksdag wordt overigens al enkele maanden eerder in gebruik genomen; op 23 mei 1999 zal in het kolossale gebouw met de glazen koepel die is ontworpen door architect Norman Forster, de opvolger van president Roman Herzog worden gekozen. Een dag later - op 24 mei - wordt het vijftigjarig bestaan van de Bondsrepubliek herdacht.

De kanselier trekt daarna naar de hoofdstad. Mocht Helmut Kohl de verkiezingen van 27 september 1998 winnen, dan krijgt hij de beschikking over een spiksplinternieuwe bondskanselarij, ook mooi gelegen aan de Spree. Met de bouw van het hypermoderne pand is nog maar net begonnen. In het voorjaar van 2000 moet het Bundeskanzleramt klaar zijn. Tot die tijd zal de kanselier zijn intrek nemen in het gebouw van de voormalige Staatsraad in de DDR, gelegen aan de Schlossplatz, niet ver van Unter den Linden, de laan met bomen, het standbeeld van Frederik de Grote, de opera en de universiteit, in de buurt die zich ontwikkelt tot het culturele centrum van Berlijn.

Intussen zijn ook alle ambassades druk doende met de verhuizing. Al 81 van de 183 landen hebben een diplomatieke vertegenwoordiging of een consulaat in Berlijn. De Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk zijn bezig hun onderkomens te vestigen op de plek waar ze ook voor de Duitse deling hun ambassades hadden: aan de voet van de Brandenburger Tor, de Pariser Platz. Hun gasten kunnen logeren in het nabij gelegen in oude luister herbouwde prestigieuze hotel Adlon, het duurste hotel in de hoofdstad.

De Russische vlag wappert reeds fier op het gebouw aan Unter den Linden, als enige hoeven zij niet te verhuizen. Met de bouw van de Amerikaanse ambassade wordt volgend jaar begonnen, heeft de nieuwe Amerikaanse ambassadeur John C. Kornblum onlangs laten weten. Eerst moet van het Amerikaanse Congres - dat drastisch aan het bezuinigen is - de reusachtige Amerikaanse 'nederzetting' aan de Rijn in Bonn-Plitterdorf worden verkocht.

De gezinnen van Amerikaanse diplomaten beschikken er over een compleet dorp: er zijn scholen, een bioscoop, Amerikaanse winkels, een tennis- en sportpark, crèches. De Amerikanen beschikken zelfs over een eigen kerkje, geheel in New England-stijl. Het uitgestrekte complex, gebouwd in de jaren vijftig, staat nu te koop. Voor de Amerikanen is de verhuizing naar Berlijn tevens aanleiding flink te bezuinigen. In 1989 waren nog 2.000 Amerikanen in Bonn actief, 'slechts' 900 verhuizen er naar Berlijn. Daarmee blijft de Amerikaanse ambassade in Duitsland verreweg de grootste vertegenwoordiging van de Verenigde Staten in het buitenland.

Ook Nederland bouwt een nieuwe ambassade - aan het water van de Spree, bij de Rolandufer, als het druk is in de stad kunnen de diplomaten met de boot naar Kohls bondskanselarij varen. Architect Rem Koolhaas zal in het vroege voorjaar van 1998 zijn ontwerp presenteren, waarna met de bouw kan worden begonnen. Midden 2001 moet het pand klaar zijn.

Al ver voor die tijd zal het 60 man sterke ambassadepersoneel naar Berlijn verhuizen. Alle ambassades volgen immers het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken op de voet en dat trekt op 15 november 1999 naar Berlijn. Het Auswärtige Amt neemt zijn intrek in het gebouw van het voormalige Centraal Comité van de Communistische Partij aan de Werderscher Markt, dat vroeger de Reichsbank herbergde; gelegen vlak achter Unter den Linden.

De Nederlandse ambassadeur krijgt ook een nieuwe 'villa'. In het lommerrijke Grunewald, de meest prestigieuze wijk in het westen van Berlijn. Er is “een mooi stuk grond gekocht voor de residentie”, laat de Nederlandse ambassade in Bonn weten. De huidige ambassadeur Peter van Walsum zal het niet meer meemaken. De bij de Duitsers populaire ambassadeur wordt in de zomer van 1999 65 jaar en dat betekent in Nederland: pensioen.

    • Michèle de Waard