Lenny Kuhr zingt Schubert-liederen als mooie chansons

De zangeres Lenny Kuhr heeft een cd gemaakt met in het Nederlands vertaalde liederen van Schubert, die vrijdag uitkomt. “Toen de muziek getransponeerd was, kwam ik tot de ontdekking dat het prachtige chansons zijn.”

Lenny Kuhr zoals zij Schubert zingt: Stemmen in de nacht. Multidisk 551212-2.

LAREN, 5 NOV. Nog net voor het einde van het jaar waarin de tweehonderdste geboortedag van Franz Schubert wordt herdacht, verschijnt de cd Stemmen in de nacht, met de ondertitel Lenny Kuhr zoals zij Schubert zingt. Voor de vocaliste die haar faam verwierf met aanzienlijk luchtiger repertoire, is daarmee een project afgesloten dat zes jaar geleden begon nadat ze een opname van Kathleen Ferrier hoorde en zich afvroeg: “Hoe zou dat klinken als je het zingt met een gewone, niet-klassiek geschoolde stem? En hoe zou het klinken in het Nederlands?”

Lenny Kuhr (47) was in 1969, met haar vermaarde De troubadour, één van de vier winnaressen van het Eurovisie Songfestival. In de jaren zeventig maakte ze hits als Visite en Maar ja. Sindsdien trad ze op als chansonnière, met een groeiende weerzin tegen de entertainment-branche: “Ik wilde mijn richting niet langer laten bepalen door het beeld dat anderen van mij hadden, ik wilde mezelf daar niet in verliezen. Dan nog liever niets. Ik heb Visite jarenlang met veel plezier gezongen, maar op een gegeven moment word je een reproductie van jezelf. Daar kwam bij dat ik in die tijd vaak optrad met een opnameband waar de begeleiding op stond - en dat is dodelijk, dat doodt elke creativiteit.”

Al in 1991 vertaalde Herman Pieter de Boer op haar verzoek het Schubert-lied Auf dem Wasser zu singen, terwijl zij zelf op les ging bij de Tilburgse zangpedagoge Lia Mol. “En als ik dan naar huis reed, juichte het door me heen van vreugde. Natuurlijk moesten we aanpassingen maken aan mijn stem, die ergens in de buurt van de alt ligt. Maar toen de muziek getransponeerd was, kwam ik tot de ontdekking dat het prachtige chansons zijn.”

Af en toe zong Lenny Kuhr zo'n lied tijdens een optreden, en merkte dat zij daarmee indruk maakte. Korte tijd later werd ze echter getroffen door een ziekte die haar het zingen - en ook grotendeels het spreken - onmogelijk maakte. “Ik verloor mijn stem. Wat het precies was, heb ik nooit willen weten. Het was een soort verlamming.” In die tijd besloot ze zich te verdiepen in de spirituele inzichten die haar tot “de diepere lagen van het bewustzijn” brachten. “Heel langzaam en heel kwetsbaar kwam daarna mijn stem weer terug. Ik dacht: dan moet ik dáármee zingen. In het begin was het elke keer nog een beproeving, maar het ging. En in mijn stem kwam iets kwetsbaars dat ik vroeger nooit had.”

Ze maakte, op eigen tekst en muziek, een paar cd's met spirituele strekking en ging zich gaandeweg weer aan Schubert wijden. Intussen zette Herman Pieter de Boer zijn vertaalarbeid voort. Hij werd daarin, naar zijn zeggen, “steeds driester”. Op het water te zingen bleef nog dicht bij het originele vers van Leopold Graf von Stolberg, maar met de gedichten van Goethe, Schiller en anderen sprong hij vrijer om. “Soms was de oorspronkelijke tekst naar mijn smaak te sentimenteel of te verheven, of niet genoeg algemeen herkenbaar,” aldus De Boer. “Ik wilde er een betekenis aan geven die ik zelf mooi vond, en ik dacht ook aan de manier waarop Lenny ze zou zingen.”

Zo veranderde An die Musik, een ode aan de muziek in het bijzonder en de kunst in het algemeen, in O stille maan. “Dat komt voort uit een ervaring van mij,” verklaart de zangeres. “Het gebeurde me na een optreden, in de auto, dat ik onderweg de maan zag. Zo groot en zo rond, dat ik het gevoel kreeg alsof alles goed was zoals het was.”

Op de cd wordt Lenny Kuhr begeleid door de pianist Nico van der Linden en het ritme van de aan zijn contrabas plukkende Fred Snel. Aanvankelijk wilde de opnametechnicus elk van de drie, naar hedendaags gebruik, tussen eigen geluidsschotten plaatsen, om te voorkomen dat het geluid van het ene spoor zou doorlekken naar een ander geluidsspoor. “Ik zag de glazen kooi al staan die voor mij was gereserveerd. Maar ik vroeg meteen of we niet juist heel dicht bij elkaar konden blijven. Gelukkig mocht dat, hoewel het gevolg was dat we steeds opnieuw zouden moeten beginnen als één van ons een fout maakte. Ik wilde een intimiteit waarbij we bijna elkaars adem zouden kunnen horen. De liederen moesten een levend organisme worden, en dat kon alleen als we ze in één keer opnamen.” Het resultaat is dat de cd diverse nummers bevat, waarvan de eerste take al de definitieve versie werd.

Nu nog bevindt haar werkterrein zich voornamelijk in 'bewustwordingscentra', buiten het reguliere theatercircuit. “Daar is een hele kleine groep mensen die naar me willen luisteren. Er is nauwelijks een boterham mee te verdienen, dat geef ik toe. Nu ben ik er ook wel weer aan toe een groter publiek te bereiken. Maar dan wel op mijn manier.”

    • Henk van Gelder