Gestolde fragmenten van de jeugd

Tentoonstelling: Youth is an art, foto's van Daan van Golden. T/m 7 dec. in Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo en feestdagen 11-17u. Foto's van Rineke Dijkstra/ Nan Goldin/ Mike Kelley/ Sharon Lockhart. Idem.

'Youth is an art', zei Oscar Wilde en Daan van Golden laat het zien op de foto's die hij gedurende bijna twintig jaar van zijn dochter Diana maakte. Een deel ervan is nu geëxposeerd in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Diana huppelt, danst, pruilt, schatert, mokt, droomt, dartelt en poseert en doet al die dingen die kinderen doen als ze zich onbespied wanen of juist nadrukkelijk geobserveerd voelen door een camera.

Van Golden selecteerde van elk tafereel twee kort na elkaar genomen foto's, waardoor er in die gestolde momenten iets van beweging, van flux ontstaat. Daardoor bieden zijn portretten meer dan een ongemakkelijke blik op de kiekjes uit het familiealbum. Ze zijn trouwens ook veel nauwkeuriger van compositie: elk toevallig detail is door de fotograaf al lang gezien.

De foto's hebben iets van stills uit een coming-of-age film over een meisje dat de kunst van het jong zijn met grote gretigheid beoefent. Zó een radslag maken in een museum als dat kleine Roodkapje-meisje kan, dat wil iedereen wel en daar moet je wel eeuwig jong voor blijven.

Anders is dat in het werk van vier jonge fotografen dat elders in Boijmans is tentoongesteld. Op de foto's van Rineke Dijkstra, Nan Goldin, Mike Kelley en Sharon Lockhart wordt 'de kunst om jong te zijn' verbeeld, kunst wordt een kunde en de jeugd wordt een behendigheid in plaats van een genoegen.

De blote kleuters, kussende baby's en ernstig kijkende schoolkinderen van Nan Goldin bijvoorbeeld, zijn heel nadrukkelijk níet jong meer. Ze krijgen de kans niet. Ze blikken de camera uitdagend of verveeld in, hebben zich opgesteld in volwassen poses, hebben blauwe plekken of nep-tatoeages, dragen een stoer camouflagepak of een geweer waarvan het er helemaal niet meer toe doet of het echt kan schieten of niet, want de blik van 'little Max' op de gelijknamige foto uit 1977 is al dodelijk genoeg.

Ook Shaun, de hoofdpersoon van Sharon Lockharts film Khalil, Shaun, a Woman under the Influence (gebasseerd op de gelijknamige film van John Cassavetes en tijdens de tentoonstelling op video te zien) weet hoe je de camera moet verleiden. Brutaal, bijna erotiserend blikt hij de toeschouwer aan. “Mot je wat”, zie je hem denken en je durft al bijna niet meer te kijken naar de gruwelijke zweren die zijn lichaam bedekken.

Op de van de film afgeleide fotoserie is te zien dat de etterende wonden zorgvuldig zijn geschminckt. Zielig? Medelijden? Ho maar, dit jongetje verdient gewoon zijn geld in een splatter-movie. De bezoeker wordt, nog voor hij Khalils leed kan consumeren, terecht gewezen.

De onschuldigste kinderen op de tentoonstelling zijn de pubers van Rineke Dijkstra. Het zijn stills van de videoportretten die ze vorig jaar maakte van de bezoekers van de Liverpoolse discotheek The Buzzclub (de hele film is te zien in het Nederlands Foto Instituut in Rotterdam, in Boijmans worden op een monitor fragmenten vertoond).

De onhandig blikkende meisjes en de bepukkelde jongens in schooluniform leven in dat niemandsland tussen kindertijd en volwassenheid. In het weekeinde verkleden de meisjes zich als vamp en als ze later echt groot zijn, trouwen ze met een van die schuchtere roodharige jongens.

Bij Mike Kelley ten slotte is de onttovering van de idylle van het jong zijn compleet. De foto's van kindertekeningen die hij tentoonstelt, voorzag hij van het gemene commentaar van een perverse psychiater: elke potloodstreek verraadt geweld, misbruik en verwaarlozing. Je voelt je oud, stokoud als je uit deze intrigerende en ontluisterende tentoonstelling komt. En je krijgt de onweerstaanbare behoefte om ergens een radslag te maken.