EU verlegen met Franse kandidatuur

De Europese ministers van Financiën waren gisteren bijeen om te praten over werkloosheid. Maar het ging in Brussel ook heel veel over het presidentschap van de toekomstige Europese Centrale Bank.

BRUSSEL, 6 NOV. Het besluit van Frankrijk om tegenover de Nederlander Duisenberg een eigen kandidaat te plaatsen voor het presidentschap van de toekomstige Europese Centrale Bank (ECB), heeft geleid tot opschudding onder de ministers van Financiën van de Europese Unie. Op verzoek van minister Zalm werd de kwestie ingelast op de agenda voor een broodjesmaaltijd die de ministers van Financiën gisteravond in Brussel hadden.

Zalm heeft zijn collega's gezegd dat hij verrast en teleurgesteld is over de Franse kandidaatstelling. Hij zei dat de Fransen de geloofwaardigheid van de voorbereiding van de slotfase van de Economische en Monetaire Unie (EMU) op het spel hebben gezet. Bovendien schaadt de Franse kandidatuur volgens Zalm het functioneren van Duisenberg als president van het Europees Monetair Instituut, de voorloper van de ECB. Van de aanwezige ministers reageerde alleen de Luxemburger Juncker, wiens land op het ogenblik voorzitter is van de Europese Unie, met enkele vriendelijke woorden over de kwaliteiten van Duisenberg.

Zalm zei gisteravond te verwachten dat premier Kok de zaak ook aan de orde zal stellen tijdens de top van de Europese staats- en regeringsleiders op 21 november in Luxemburg. Die top is, net als de bijeenkomst van de ministers van Financiën gisteren, allereerst bedoeld om het eens te worden over maatregelen ter bestrijding van werkloosheid.

Zalm heeft gisteren zowel met zijn Franse collega Strauss-Kahn als met de Duitse minister van Financiën Waigel en met de Luxemburger Juncker apart over de kwestie gesproken. Net als Waigel, die apart heeft overlegd met Strauss-Kahn, wilde Zalm niet op de inhoud van de gesprekken ingaan. Waigel zei over de kwestie geen publieke discussie te willen voeren, omdat daarmee de problemen niet eenvoudiger worden. Hij zei wel dat hij niets terugnam van de kwalificaties die hij eerder voor Duisenberg heeft gebruikt. Waigel heeft Duisenberg aangeprezen als de meest geschikte persoon voor het presidentschap van de Europese Centrale Bank.

Waigel vertelde ook dat de Duitse regering al veertien dagen geleden is ingelicht over het besluit van de Franse president Chirac en premier Jospin om gouverneur Trichet van de Banque de France kandidaat te stellen voor het presidentschap van de ECB. Premier Kok kreeg het volgens diplomaten pas afgelopen maandag te horen.

Strauss-Kahn wilde niets zeggen over het tijdstip waarop Den Haag en Bonn zijn ingelicht. “Ik ben geen woordvoerder van president Chirac”, zei hij, suggererend dat de kandidatuur van Trichet een exclusieve zaak is van de Franse president. Hij herhaalde het officiële Franse standpunt: zolang de Europese regeringsleiders geen besluit hebben genomen over de president van de ECB, heeft Frankrijk alle recht om een kandidaat voor te dragen. De regeringsleiders moeten volgend jaar mei eenstemmig een president van de ECB benoemen. De Italiaanse minister van Financiën Ciampi voelde zich duidelijk ongemakkelijk met de door Frankrijk geschapen situatie. Enerzijds wil Italië Frankrijk steunen in ruil voor Franse steun voor de Italiaanse pogingen om te behoren tot de eerste groep deelnemers aan de gemeenschappelijke Europese munt, de euro. Maar aan de andere kant voelt Italië er niet voor om Duitsland voor het hoofd te stoten, dat bij de beoordeling of Italië geschikt is voor deelname aan die eerste groep een zeer zware stem heeft.

Ciampi zei geen commentaar te willen leveren op de inhoud van het Franse voorstel om Trichet te benoemen tot president van de ECB. Maar de manier waarop Frankrijk een eigen kandidaat heeft gepresenteerd tegenover de door de meeste landen gesteunde Nederlander Duisenberg, kon zijn toets der kritiek niet doorstaan.

Brusselse diplomaten speculeerden gisteren uitgebreid over de achtergrond van de Franse kandidatuur, die voor sommige minder goed geïnformeerden volkomen onverwachts is gekomen. Zo zei een Oostenrijkse diplomaat verontwaardigd dat Frankrijk de aankondiging niet onverwachts had mogen doen aan de vooravond van een bezoek van bondskanselier Kohl aan Parijs en van de bijeenkomst van de ministers van Financiën in Brussel. Hij hoorde daarop verbaasd dat de regeringen in Den Haag en Bonn tevoren van het Franse besluit op de hoogte waren. “Wij wisten het niet”, was zijn reactie.

Sommige diplomaten nemen aan dat het resultaat van de Franse opstelling zal zijn dat noch Trichet noch Duisenberg president van de ECB wordt en dat een derde kandidaat gevonden moet worden. Daarbij werd gisteren veelvuldig de naam genoemd van de huidige Belgische minister van Financiën, Maystadt. Die zou voor de Fransen het voordeel hebben minder 'Duits' te ogen dan de erg met de Bundesbank vereenzelvigde Duisenberg en voor de Duitsers aanvaardbaar zou zijn, omdat hij geen Fransman is. Want als vaststaand wordt aangenomen dat een president van de ECB uit Frankrijk of een zuidelijke lidstaat van de EU voor Duitsland nooit aanvaardbaar kan zijn, omdat die slecht het vertrouwen van het Duitse publiek in de Europese gemeenschappelijke munt, de euro, kan bevorderen.

“Moi, dat is nonsens”, reageerde Maystadt gisteren op de geruchten over zijn persoon. Hij zei Duisenberg “een uitstekende kandidaat” te vinden.

Duitse diplomaten weigerden gisteren in te gaan op vragen over de betekenis van de Franse afwijzing van Duisenberg voor de Frans-Duitse betrekkingen. In de marge van de bijeenkomst van de ministers van Financiën werd veel gesproken over de belediging die Nederland moet hebben gevoeld toen de Franse kandidatuur voor de ECB bekend werd.

Daarbij werd er nadrukkelijk aan herinnerd dat het niet de eerste keer is dat Frankrijk een doorslaggevende rol speelt bij het torpederen van een Nederlandse kandidaat. De namen van Ruding, die tevergeefs kandideerde als topman voor de bank voor Oost-Europa, van Lubbers die geen voorzitter werd van de Europese Commissie en zelfs van Braks, die tevergeefs probeerde directeur van de FAO (de voedsel- en landbouworganisatie van de VN) te worden, werden veelvuldig aangehaald.

Over de achtergrond van de houding van Chirac, die meer dan zijn premier Jospin wordt gezien als de initiatiefnemer voor het Franse besluit, werd gisteren in Brussel veelvuldig gespeculeerd. Verondersteld werd zelfs dat hij Trichet, door hem kandidaat te stellen, wilde afbranden. Als Trichet niet wordt aanvaard als president van de ECB, is hij beschadigd. Enkele jaren geleden kritiseerde Chirac het rentebeleid van Trichet. Chirac zou de gevolgen voor de relatie met Duitsland en voor de Economische en Monetaire Unie van minder belang hebben gevonden.

Sommige diplomaten opperden ook de mogelijkheid dat Frankrijk een handeltje speelt. Trichet als kandidaat presenteren betekent dat Duitsland er iets voor over moet hebben als het de Franse kandidaat weer van tafel wil hebben.

    • Birgit Donker
    • Ben van der Velden