Amsterdam wil alweer af van kleine stadsdelen

Om de politiek dichter bij de burger te brengen, deelde Amsterdam in 1990 de gemeente op in stadsdelen. Dit jaar staat alweer een bestuurlijke ruilverkaveling op de agenda: een aantal stadsdelen moet nu fuseren. Maar de Amsterdammer is gehecht geraakt aan zijn stadsdeel.

AMSTERDAM, 5 NOV. Langs de beide oevers van de Schinkel in Amsterdam-Zuid ligt aan straten van water een geknutselde woonwijk van ruim 180 woonschepen. De bewoners vormen een hechte gemeenschap, verbonden door het water van de Schinkel. Maar in de ogen van het Amsterdams gemeentebestuur is de rivier juist een natuurlijke grens. Door een voorgestelde fusie van stadsdelen wordt de wijk in tweeën gesneden. Bewoners aan de westelijke oever kunnen dan in de toekomst voor een nieuw paspoort in Zuid blijven, maar hun overburen aan de oostelijke oever zullen zich voortaan moeten wenden tot een stadsdeelkantoor in een vooralsnog naamloos stadsdeel.

Nog maar acht jaar geleden is in Amsterdam het stelsel van stadsdelen ingevoerd. Om de burger dichter bij de politiek te brengen, kregen in totaal zestien deelraden zelf de verantwoordelijkheid over bestemmingsplannen, het verdelen van subsidies in de welzijns- en sportsector en onderhoud en aanleg van wegen en openbare ruimte.

De bewoners zijn tevreden met de nieuwe dienstverlening, zo bleek deze zomer uit een onderzoek van een commissie onder leiding van hoogleraar bestuursrecht P. Tops. Bovendien is het beheer van de publieke ruimte volgens de commissie verbeterd, evenals de betrokkenheid van de burgers bij het bestuur. De Amsterdammer is zich aan zijn stadsdeel gaan hechten.

Toch dwingt het gemeentebestuur van Amsterdam de stadsdelen nu tot fusies. Tijdens een hoorzitting gisteravond in het stadhuis trok het onbegrip voorbij. “In de afgelopen acht jaar begon wederzijds begrip te groeien tussen stadsdeelbestuurders en de bevolking. Waarom moeten deze banden nu weer worden verbroken?”, zei een inspreker uit de chique Vossiusbuurt in Zuid. “Wie uit stadsdeel de Pijp gaat nog naar een inspreekavond als hij daarvoor naar Zuid moet?”, vroeg een bewoonster uit de volksbuurt de Pijp zich af.

Verontwaardiging was er ook over de “achterdeur-politiek” van de gemeente. “Wel inspraak bij de vorming van de stadsdelen, maar geen inspraak bij de opheffing ervan”, zei de vertegenwoordiger van Werkgroep Watergraafsmeer Zelfstandig.

Het college wil dat stadsdelen met minder dan 30.000 inwoners fuseren, samen mogen zij daarbij dan niet meer dan 90.000 inwoners krijgen. Het college baseert zich daarbij op het rapport van Tops, dat behalve de tevredenheid van de burger ook had geconstateerd dat de stad wellicht beter af zou zijn met wat minder stadsdelen. Ook volgens een meerderheid van de gemeenteraad komt een schaalvergroting van stadsdelen het bestuur op hoofdlijnen ten goede. Hoe sterker de stadsdelen, hoe meer je aan ze kunt overlaten, is de gedachte.

In overleg met de stadsdelen heeft het college nu besloten dat Oost en Watergraafsmeer fuseren, evenals Buitenveldert, Rivierenbuurt en een klein deel van Zuid. Op die manier komt de ontwikkeling van de Zuidas, het dure kantorengebied waar onder andere Philips zich zal vestigen, in een stadsdeel te liggen. Onduidelijk is nog of de Pijp en Zuid zullen fuseren. In de bestuurlijke ruilverkaveling was Zuid liever samengegaan met Buitenveldert en de Rivierenbuurt, maar het stadsdeel wil desnoods genoegen nemen met de Pijp. De Pijp blijft liever zelfstandig.

Ambtenaren op het stadhuis twijfelen sterk aan de noodzaak van de fusies. Het opzetten van een nieuwe organisatie is eenvoudiger dan het samenvoegen van bestaande organisaties, zo is hun ervaring. Fusie van de stadsdelen zou wel eens ten koste kunnen gaan van de dienstverlening.

“Een politiek compromis”, zo noemt stadsdeelvoorzitter van de Pijp, D. Vermeulen de fusies. De meerderheid van de Amsterdamse gemeenteraad wilde eigenlijk altijd al minder stadsdelen, maar de in de hoofdstad machtige PvdA wist dat tot dit jaar te voorkomen. “De macht aan de wijken”, was het parool. Volgens stadsdeelvoorzitter J. Koning van Oost heeft een meerderheid van de raad het besluit uit 1990 om zestien stadsdelen in te stellen “nooit goed verwerkt”.

Op initiatief van GroenLinks werd de stadsdelen vorig jaar weer ter discussie gesteld. Raadslid F. Köhler schreef een notitie en diende een motie in om de kleine stadsdelen te laten fuseren. “De kleine hebben onvoldoende draagvlak voor een zelfstandig bestuur en een te licht ambtenarenapparaat”, aldus Köhler.

Kleine stadsdelen als Buitenveldert en Watergraafsmeer hebben volgens hem in de afgelopen zeven jaar veel bestuurlijke problemen gekend die aanleiding tot de fusies geven. De GroenLinks-motie werd uiteindelijk bijna door de gehele raad gesteund. Grootste doorbraak was dat ook de PvdA voorstemde.

In een kapitale woning in de Prinses Marijkestraat in Zuid keerde bestuurslid L. Meurs van vereniging Beethovenstraat/Parnassusweg deze week de schoenendoos om. Ruim tweehonderd stembriefjes had ze teruggekregen van een eigen “mini-referendum”. Tweehonderd huishoudens waren tegen het losknippen van de buurt van Zuid, vijf voor, zes hadden geen mening. De bewoners voelen zich sterk verbonden met het welvarendste stadsdeel van Amsterdam. De kinderen gaan naar school in Zuid, en de vrouwen winkelen in de Beethovenstraat. Wat hebben zij nu met de Rivierenbuurt en Buitenveldert aan de andere kant van de A10?

De wens om de ontwikkeling van de Zuidas bij één stadsdeelbestuur onder te brengen is volgens Meurs “een gelegenheidsargument”. “Het was toch te doen om het aantal inwoners?” De stadsdelen Rivierenbuurt en Buitenveldert zijn verblindt door het prestigieuze Zuidas-project, is haar idee. “Wie heeft er nog oog voor de leefbaarheid? In het nieuwe stadsdeel raken wij als relatief kleine buurt in een minderheidspositie.”

De gemeenteraad neemt volgende week een definitief besluit over de voorgestelde fusies. Er is haast. Op 7 december moeten partijen voor de deelraadverkiezingen met de juiste naam zijn opgenomen in het kiesregister. Het grote-namen-verzin-spel is reeds begonnen. Voor de gefuseerde stadsdelen zijn 'Buitenbuurt' en 'Oostmeer' al geopperd. Na de fusies zal de gemeente in in elk geval duizenden naambordjes moeten vervangen.

    • Monique Snoeijen
    • Herman Staal