Zuid-Afrika: valse getuige bekent

JOHANNESBURG, 4 NOV. De rel rondom het lid van de Zuid-Afrikaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie Dumisa Ntsebeza heeft gisteren een verrassende wending genomen. Bennett Sibaya, de tuinman die vorige week Ntsebeza 'herkende' als medeplichtige aan een terreuractie in 1993, bekende openlijk dat hij had gelogen.

Sibaya zegt nu dat de politie hem had geïnstrueerd Ntsebeza in een kwaad daglicht te stellen.

De Waarheidscommissie was gisteren in een spoedzitting bijeen om zich te beraden over 'de kwestie-Ntsebeza', toen Sibaya zich meldde. Hij wilde commissievoorzitter Desmond Tutu spreken. Ex-aartsbisschop Tutu zei achteraf dat de tuinman hem huilend had opgebiecht dat hij vorige week had gelogen. Sibaya verklaarde toen, tijdens een hoorzitting van de Waarheidscommissie, onder ede dat Dumisa Ntsebeza op 30 december 1993 een groep activisten van het Azanian People's Liberation Army (APLA), de vroegere gewapende tak van het Pan Afrikaans Congres (PAC), naar een café in Kaapstad had gebracht, waar ze een aanslag uitvoerden die aan vijf mensen het leven kostte.

Tegen Tutu zei Sibaya gisteren dat de politie hem in januari 1994 benaderde, martelde en opdracht gaf Dumisa Ntsebeza 'erbij te lappen'. Ntsebeza was op dat moment de advocaat van twee verdachten van de aanslag, die naderhand werden vrijgesproken. Drie andere mannen bekenden later de actie te hebben uitgevoerd en kregen daarvoor levenslang. Ze hebben bij de Waarheidscommissie amnestie aangevraagd voor hun daad. En het was tijdens de behandeling van deze amnestieaanvraag dat Bennett Sibaya met zijn 'onthulling' over Ntsebeza kwam.

Tutu zei gisteren dat de meineed van Sibaya aantoont “dat er mensen zijn die voor niets terugdeinzen als het gaat om het in diskrediet brengen van de Waarheidscommissie”. Hij doelde niet op de tuinman zelf, maar op de mensen die hem er toe zouden hebben aangezet. “Als priester heb ik medelijden met hem, hij draagt deze last al sinds 1994 met zich mee”, zei Tutu over Sibaya. De tuinman smeekte Tutu om vergiffenis en vroeg ook zijn excuses over te brengen aan Ntsebeza. Advocaten van Ntsebeza hadden vorige week al ernstige twijfel geuit over de verklaring van de 57-jarige Sibaya en onder meer gewezen op het forse vermogen van de tuinman. Hij bezit een huis ter waarde van 160.000 rand (70.000 gulden), hetgeen een man die zijn leven lang een eenvoudige tuinman is geweest nooit kan hebben verdiend. Sibaya verklaarde eerder het huis te hebben gekregen, maar in Zuid-Afrikaanse veiligheidskringen wordt er nu vanuit gegaan dat Sibaya op die manier is beloond voor zijn werk.

Hoewel de naam van Dumisa Ntsebeza lijkt te zijn gezuiverd, is het aanzien van de Waarheidscommissie behoorlijk geschaad. Het was immers de commissie zelf die Bennett Sibaya eerder als een “waarheidsgetrouwe en consistente” getuige opvoerde. Nog vóór de volte face van Sibaya gisteren had de Waarheidscommissie naar aanleiding van de kwestie de regering gevraagd om een onafhankelijk, diepgaand onderzoek. President Nelson Mandela en minister van Justitie Dullah Omar stemden daarin toe. De commissie zei gisteren dat het onderzoek gewoon doorgang zal vinden, maar het accent zal nu liggen op de vraag wie deze desinformatie de wereld in stuurden en wat hun motieven waren.