Uitslag verkiezingen in VS van psychologisch belang

Op verschillende plaatsen in het land gaan Amerikanen vandaag naar de stembus om nieuwe burgemeesters, gouverneurs en een enkel Congreslid te kiezen. De verkiezingen zijn vooral als graadmeter van belang.

WASHINGTON, 4 NOV. Christine Todd Whitman was vier jaar geleden de ster van de Republikeinse partij. In de strijd om het gouverneurschap van New Jersey versloeg ze op het nippertje de zittende gouverneur Jim Florio, met de belofte dat ze de inkomstenbelasting van de deelstaat met liefst dertig procent zou verlagen.

Niet alleen hield ze haar woord, maar haar strategie van drastische belastingverlaging werd overgenomen door Republikeinen in het hele land. Haar verrassende overwinning in New Jersey luidde de grote verkiezingsoverwinning in waarmee de Republikeinen een jaar later, onder leiding van Newt Gingrich, de meerderheid in beide huizen van het Congres veroverden.

Inmiddels is Whitman een door de wol geverfd politicus van nationale statuur en bekendheid. Maar of ze vandaag ook herkozen wordt is hoogst onzeker. De ster heeft in haar eigen staat veel van haar glans verloren.

De kiezers in New Jersey hebben weliswaar tevreden hun belastingverlaging geïncasseerd (deels gefinancierd uit de pensioenfondsen van ambtenaren), maar tegelijk hebben ze met lede ogen aangezien hoe andere lasten, zoals de onroerend-goedbelasting, fors zijn gestegen. De kiezers zijn het meest verbolgen over het feit dat New Jersey de hoogste tarieven heeft voor autoverzekeringen. En Whitmans Democratische uitdager, de betrekkelijk onbekende James McGreevey, is er in geslaagd om zijn rivaal daarvan de schuld te geven.

Whitman heeft het extra moeilijk omdat ze in haar eigen Republikeinse partij, die wordt gedomineerd door conservatieven, een buitenbeentje is. Ze is voorstander van het recht op abortus, van positieve discriminatie en gelijke behandeling van homoseksuelen. Als ze toch herkozen wordt, dankt ze dat aan de goed draaiende economie, de afnemende criminaliteit en haar zelfverzekerde optreden. Als ze verliest is dat een zware slag voor de gematigde vleugel van de Republikeinse partij.

Bij het handjevol tussentijdse verkiezingen dat vandaag op verschillende plaatsen in de Verenigde Staten wordt gehouden staat maar één zetel in het Congres op het spel, de zetel voor Staten Island, in New York, die vrijkwam toen de veelbelovende Republikeinse Susan Molinari van de politiek overstapte naar een ontbijtshow. Het is vooral van symbolische betekenis of de Democraten erin slagen die zetel terug te winnen, want de Republikeinen kunnen er hun meerderheid niet mee verliezen.

Pas volgend jaar kunnen de kiezers zich weer uitspreken over alle zetels van het Huis van Afgevaardigden en over eenderde van de zetels in de Senaat. Maar omdat de uitslag vandaag psychologisch van groot belang is, voerde president Clinton zondag campagne voor de Democratische kandidaat en hebben de Republikeinen honderdduizenden dollars in de campagne van hun partijgenoot gepompt.

Burgemeesters worden er gekozen in New York, Detroit, Minneapolis, Miami, Seattle, Atlanta en Houston.

Vooral de strijd in New York trekt de aandacht, ook al lijkt de overwinning de zittende Republikeinse burgemeester Rudolph Giuliani niet meer te kunnen ontgaan. Ook in de meeste andere steden zijn de zittende burgemeesters favoriet.

In negen deelstaten worden vandaag referenda gehouden. In Oregon wordt het oordeel van de kiezers gevraagd over hulp bij zelfdoding, in Houston over afschaffing van positieve discriminatie en in Denver over uitbreiding van het aantal lijnen voor een sneltram.

De deelstaat Washington houdt een referendum over legalisering van marihuana, heroïne en LSD voor medisch gebruik.