Rotterdammertjes horen een orkest

ROTTERDAM, 3 NOV. Een oorverdovend lawaai stijgt op uit de Rotterdamse concertzaal De Doelen, waar zo'n 1500 schoolkinderen zitten, staan, zwaaien, draaien, gillen en fluiten. Maar het Rotterdams Philharmonisch Orkest kan nog veel harder. Als assistent-dirigent Jurjen Hempel met veel kopergeweld het thema uit Star Wars van Willams laat inzetten, verstomt het grootste deel van het publiek en zakken mondjes geluidloos open.

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest heeft voor de derde maal in samenwerking met de Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam (SKVR) een 'RPhO Show' gegeven voor schoolkinderen uit de Maasstad. Wat vier jaar geleden begon als een eenmalig cadeau van het toen 75-jarig orkest, is uitgegroeid tot een vast onderdeel van een kunstenpakket voor het Rotterdamse basisonderwijs. Het PvdA-raadslid Kuiper vond dat het niet bij dat ene succesvolle concert moest blijven.

Door de gemeente Rotterdam gesubsidieerde culturele instellingen moeten één procent van hun subsidiegeld gebruiken ten behoeve van kunsteducatie voor kinderen beneden achtien jaar. De SKVR heeft in overleg met onder meer museum Boymans Van Beuningen en het orkest het kunstenpakket samengesteld, voorlopig alleen voor het basisonderwijs. Gewerkt wordt aan een vervolg voor het voortgezet onderwijs. De RPhO Show wordt gratis door het orkest aangeboden met steun van sponsors en een muziekfonds ingesteld door de erven van Johan Huibregtsen, een Rotterdamse arts die altijd een sterke binding had met het orkest.

“Ongeveer tachtig procent van de basisscholen in Rotterdam doet eraan mee. Deelnemende scholen krijgen van groep 1 tot en met 8 voornamelijk receptieve kunst gepresenteerd in de vorm van concertjes, toneel of dans op school, of bezoeken aan musea en films,” vertelt Ed Catijn van de SKVR. “De tweejaarlijkse RPhO-show, voor kinderen uit groep 7 en 8, is de kroon op het geheel.” Bijna elk Rotterdams kind dat de basisschool verlaat heeft daardoor ten minste één keer in zijn leven een groot symfonieorkest gehoord in de concertzaal. De hoop is dat zo een nieuw toekomstig concertpubliek ontstaat.

“Als we van tienduizend kinderen honderd nieuwe zieltjes winnen, dan zijn we al tevreden,” zegt David Bazen, hoofd marketing en publiciteit bij het orkest. “Als je ze nooit iets aanbiedt kiezen ze allemaal automatisch voor Radio 3.” Orkesten in andere steden, zoals Amsterdam en Den Haag, geven ook concerten voor schoolkinderen, maar niet met de brede aanpak zoals in Rotterdam.

Ook veel allochtone kinderen worden op deze manier in aanraking gebracht met kunstvormen waarmee ze anders van huis uit waarschijnlijk niet te maken krijgen. Volgens de prognoses zal in het jaar 2010 zo'n 40 tot 50 procent van de Rotterdamse bevolking uit allochtonen bestaan. Als de kinderen nu niet worden bereikt, gaan ze waarschijnlijk voorgoed voor de concertzaal verloren. Liefhebbers van klassieke muziek zijn daar vaak al voor hun 13de, meestal via de ouders, mee geconfronteerd.

Bazen: “Bij een onderzoek onder de vrienden van ons orkest bleken veel ouderen het te hebben over de jeugdconcerten van Eduard Flipse. Dat heeft zo'n indruk gemaakt op jonge Rotterdammers van toen, dat er een hele generatie concertbezoekers uit gevormd is.”

In zes uitvoeringen van een uur hebben de afgelopen dagen in totaal 10.000 tien- tot dertienjarigen een muzikale show meegemaakt rond het Rotterdamse orkest. Om de aandacht niet te laten verslappen krijgen ze in sfeer wisselende muziekfragmenten van ten hoogste zes minuten te horen, van Bach tot Mahler, Britten en Ives. Sommige zijn bekend van tv en André Rieu. Er wordt gewerkt met licht- en rookeffecten en het geheel wordt luchtig en vlot gepresenteerd door Freek van Diest, deze keer bijgestaan door mimespeler 'Joost de Suppoost'. De kinderen worden van te voren op school voorbereid. Zo konden ze deze keer het 'O, Fortuna' uit Orffs Carmina Burana massaal meezingen.

Omdat alles staat of valt met de betrokkenheid van leerkrachten - velen van een generatie die zelf geen muzikale vorming heeft gehad - is voor hen vooraf een introductiebijeenkomst gehouden. Bovendien heeft de SKVR begrijpelijk lesmateriaal opgesteld.

Uit reacties van kinderen blijkt dat de concerten indruk maken. Catijn: “Vorig jaar gaf ik les op een brugklas en toen klassieke muziek ter sprake kwam veerden een paar kinderen op. Ze wisten van alles over het orkest te vertellen en bleken een frisse en levendige herinnering aan het vorige concert te hebben overgehouden.”

Veel indruk maakt ook het voorbeeld van leeftijdgenoten, waarvoor het orkest elk concert zorgt. Grote bijval was er voor twee zwarte jongens, die rapten op muziek van de Nederlandse componist Chiel Meyering. De meeste bewondering hadden de Rotterdammertjes voor de 12-jarige Russische violiste Jevgenia Rubinia, een bedeesd meisje dat met haar witte bloes, lichtblauw rokje en grijze maillot zo uit de schoolbanken leek opgestaan. Dapper stond ze op het podium van De Doelen naast dirigent Jurjen Hempel en speelde het romantische Remembrances uit Schindler's List van Williams, met ontzag en ongeloof gadegeslagen door haar leeftijdgenootjes. Zó muisstil had het orkest de kinderen nog niet gekregen.

    • Gerda Telgenhof