Rome: 'Antisemitisme is een belediging van God'

ROME, 3 NOV. In het slotdocument van de conferentie over de relatie tussen katholieken en joden die in het Vaticaan is gehouden, wordt antisemitisme verworpen als een belediging jegens God en jegens de rooms-katholieke kerk zelf.

De conferentie is “een etappe op de lange weg van toenadering tussen christenen en joden, zo staat in het gisteren gepubliceerde document. De zestig theologen die drie dagen lang bijeen zijn geweest roepen op tot “loyale erkenning van de fouten en nalatigheden uit het verleden”.

Vrijdag had paus Johannes Paulus II al de toon gezet. Tijdens zijn audiëntie voor de conferentiegangers zei hij dat verkeerde interpretaties van het Nieuwe Testament de oorzaak zijn van antisemitische gevoelens binnen de katholieke kerk. Deze misvattingen hebben ertoe bijgedragen dat veel katholieken zich niet hebben verzet tegen de holocaust.

Verkeerde ideeën over de vermeende collectieve schuld van de joden aan de dood van Christus “hebben gevoelens van vijandigheid jegens dit volk opgewekt”, zei de paus. Naast christenen die zich hebben verzet tegen de jodenvervolging zijn er velen die hun geweten in slaap hebben laten sussen. “Het spirituele verzet van velen is niet datgene geweest wat de mensheid met recht kon verwachten van leerlingen van Christus”, zei Johannes Paulus II.

De openingstoespraak van de dominicaanse theoloog Georges Cottier, de korte rede van de paus op de audiëntie en het slotdocument zijn de enige openbare informatie over de conferentie. De meeste toespraken en alle discussies zijn achter gesloten deuren gehouden. Sommige deelnemers hebben gezegd dat de discussie erg verhit en geanimeerd was.

De paus krijgt de komende dagen een volledig verslag van de conferentie, geschreven door Cottier. Wat hiermee gebeurt, is nog onduidelijk. De paus zou kunnen besluiten dit te publiceren. Maar verwacht wordt dat hij het rapport gebruikt als bouwsteen voor een openlijke schuldbekentenis. Johannes Paulus II heeft gezegd dat hij vóór het jaar 2000 de katholieke kerk in het reine wil brengen met de zwarte bladzijdes in haar geschiedenis. Daarbij denkt hij vooral aan het antisemitisme en de inquisitie.

In 1987 heeft de paus, op een bezoek aan de joodse gemeenschap in de Amerikaanse stad Miami, gezegd dat hij een eigen verklaring over antisemitisme voorbereidt. Van joodse zijde is herhaaldelijk aangedrongen op een openbaar mea culpa, dat gepaard zou moeten gaan met het openen van de archieven van het Vaticaan over de opstelling van de kerk tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Het Vaticaan heeft laten weten dat de archieven voorlopig dicht blijven. Maar ook in het slotdocument wordt gesuggereerd dat er een speciale brief van de paus over het antisemitisme komt. Johannes Paulus II heeft zich persoonlijk ingezet voor verbetering van de relaties. Hij was de eerste paus die concentratiekampen heeft bezocht, hij bracht in 1986 een bezoek aan de synagoge in Rome en heeft in 1993 diplomatieke betrekkingen met Israel aangeknoopt.

    • Marc Leijendekker